BİR ZAMANLARIN KÜLTÜR VE SANAT DERGİSİ VARLIK
Sadullah ÇAĞLAR
Tarih: 17.1.2020 10:41:26
Sadullah ÇAĞLAR

Türk edebiyat tarihinin en eski dergilerinden olan Varlık dergisi 1933 yılında yayına başlamıştır. Geçmişten günümüze yayın hayatını sürdüren dergi dünya klasiklerini edebiyatımıza kazandırırken topluma umut saçmış ve genç kuşak yazarlara alan açmıştır.
Derginin kurucusu ve sahibi olan Yaşar Nabi Nayır uygar dünyanın kapılarını Batı´dan Doğu´ya açarak Harf Devrimine ve Cumhuriyete destek olmuştur. Dergi 1930´ ların aydınlanma çağını başlatan genç kadrolarına çekim merkezi olmuştur.
Harf Devrimi insan beynini üretime açarak uygar dünyanın kapılarını açıp felsefeyi öne çıkarmıştır. Bu da Gutenberg´in icad ettiği matbaanın Batı´dan topraklarımıza üç yüz yıl geç gelmesinin yarattığı zaman kaybını telafi etme imkanı verdi ve geç kalmış da olsak felsefeyi keşfettik.
Çok iyi hatırlarız lise öğrencileri Varlık yayınlarının çıkardığı küçük felsefe kitaplarından Sokrates´in Savunması ya da Aristo´nun yazdığı kitapları ceplerinde taşırdı. Cumhuriyet tarihinin en başarılı Milli Eğitim bakanı olan Hasan Ali Yücel 15 Şubat 1935 tarihli Varlık dergisinin 39. Sayısında yazdığı eğitimle ilgili yazıda şöyle diyordu;
Okumanın ne durumda olduğunu ancak kitapçılardan anlayabiliriz. Eğitimci olarak en önemli işimiz kitap okumayı sevdirmektir. Benim çocukluk yıllarımda babamın gazetelerini okurdum. Hem köylü hem de şehirli için ilk okunacak şey gazetedir. Bizde gazete tirajı çok az. Örneğin Yunanistan´da bile bizdekinden daha çok gazete okunduğu söyleniyor. Gazete okumayı alışkanlık haline getiren önemli bir araçtır. Gazete okumak bilgi olarak kendini aşmaktır.
Son yıllarda okumanın önemini çoğaldı ve çocukların okumaya olan ilgisi arttı. Bunda yeni harflerin verdiği okuma alışkanlığının önemi çoktur. 9 yaşında bir çocuk hiç sıkıntı çekmeden 80 sayfa okuyabiliyor.
Bununla ilgili başımdan geçen bir anıyı anlatayım; İki yıl önce Ankara Gazi Enstitüsünde müdürlük yaparken bir gün ilk sınıfta yatılı okuyan çocuklardan birinin babası geldi.
Oğlunun Perşembe akşamı eve geldiğini, ne annesiyle konuşuyor nede yemekleri sormuyor ve odasına kapanıp kitap okuyor, bunun dışında kimseyle konuşmadığını ve başka hiçbir şeyle ilgilenmediğini söyledi bu durumun kendisini çok üzdüğünü anlattı. Babası çocuğun çok kitap okuduğundan sızlandı.
Bizim işimiz çocuklara okumayı sevdirmekti. Kitap sevgisini aşılarken çocuklarımızın ana babalarından uzaklaşmalarını asla istemeyiz. Bizim öncelikli işimiz çocuklara insan sevgisini öğretmek. Bu da okuyarak olacak ve süreç içinde yeni bir insan kuşağına geçişin önü açılacaktı.
Geçmişin Milli Eğitim bakanı Hasan Ali Yücel Atinalı bilim insanları kadar gelişmişti ve Cumhuriyetin aydınlanmacı yapısı bunda belirleyici oldu. Okuma seferberliği onun eseriydi.
Varlık dergisi bu koşullarda yeni kuşağın kendini ifade ettiği bir platform olmuştu. Latin harfleri yeniliği sonucu yeni aydın bir kuşak ortaya çıktı. Halkevleri bir üniversite idi ve Köy Enstitüsü gençleri yaratıcı eserlerini Varlık dergisinde yayınladılar.
Yaşar Kemal şöyle diyor bu konuda1940 yılında; Adana Halkevi benim için üniversite gibi idi. İlk eserim olan Teneke adlı tiyatro için yazdığım oyunu halkevinde yazdım ve sergiledim. Aynı zamanda klasik eserlerle de halkevinde tanıştım.
Kadirli´de çeltik tarlalarında bekçilik yaparken halkevi kütüphanesinden aldığım Gorki, Balzac ve Hugo´yu okurdum. Kitap alacak param yoktu. Şanslı bir günümde Adana halkevinde Paşa Zade Abidin Dino ile tanıştım.
Yaşar kemal Adana halkevi günlerini anlatırken politik sürgün Abidin Dino ile tanışmasının kendisinin yazarlık serüveninin başlamasına ve İstanbul´dan Paris´e uzanan süreçte önemli bir rolü olduğunu söyler. Sürecin sonunda ödülünü Fransa Cumhurbaşkanı Mitterand verecekti.
Cumhuriyetin yeni kalemleri Orhan kemal, Yaşar Kemal, Orhan Veli, Oktay Akbal, Melih Cevdet, Sabahattin ve Bedrettin Eyüpoğlu kardeşler Varlık dergisinde yazdılar. Mahmut Makal´ın Bizim Köy adlı kitabı Varlık yayınları tarafından basıldığı zaman fırtınalar koptu. Kimler tarafından; Orda bir köy var gitmesek de bizim köyümüz diyenler tarafından.
Şimdi dönemin tanığı Mahmut Makal´ın Nisan 1949 tarihli Varlık dergisinde çıkan Bir köy öğretmeninin notları yazısını okuyalım;
Köy okuluna atamam yapıldıktan sonra yıkanma işini Gani Çavuş´un ahırında yapıyorum zira banyo yok. Şehre gitmek de kolay değil ki hamama gideyim. Ahırda banyo yapmak ise oldukça eziyetli. Evde soba yok, suyu bir testinin içine koyup ocakta ısıtıyoruz.
Sonra banyo yapmak için ahıra geçiyorum. Bir taşın üzerinde oturuyorum ve suyu dökünüyorum. Ayaklarımı basacağım temiz bir yer yok. Yerler tezek ve pislik içinde. Ayağımı üstüne basacak bir tahta bile yok, mecburen pisliğe basarak yıkanıyorum. Aslında pek yıkanmak sayılmaz, evet ahırda biraz ıslandıktan sonra çıkıyorum.
Mahmut Makal´ın köylerin yoksulluğunu gösterdiği Bizim Köy kitabı olay olmuştu. Acaba neden gerçekleri kabul etmek bu kadar zor oluyor?
Bazen kendimi yargılıyorum neden aydınlanma çağının yeni kalemlerine sayfalarında yer veren Varlık dergisi ile bu kadar geç tanıştım. 1972 yılının aralık ayında İstanbul ziyaretimde Varlık dergisinin 783 uncu sayısıydı ilk kez dergiyi aldım ve böylece devam etti.
12 Eylül sonrası kağıda yapılan zam sonucu Varlık dergisi de sayfalarını küçülttü. Derginin sahibi Yaşar Nabi Nayır´ın zamansız ölümü ile Türk Edebiyatı büyük bir dava adamını kaybetti. Varlık dergisi geç de olsa beni Felsefe ile tanıştırdı.

Anahtar Kelimeler: ZAMANLARIN, KÜLTÜR, SANAT, DERGİSİ, VARLIK
Yazarın Diğer Yazıları
FUZULİ´DEN ŞEKSPİR´E MESAJ (28 Ekim 2020 - Çarşamba)
ONLARI UNUTMAK MÜMKÜN MÜ? (22 Ekim 2020 - Perşembe)
EBEDİ AŞK (14 Ekim 2020 - Çarşamba)
Kırsalı Batı´yla taşıyan aydın (07 Ekim 2020 - Çarşamba)
Evrensel Mısır sineması (11 Eylül 2020 - Cuma)
POLİTİK YAŞAMDA YOL AYRIMI (04 Eylül 2020 - Cuma)
MAHATMA GANDİ VE CHARLİE CAHPLİN (28 Ağustos 2020 - Cuma)
CHP´NİN 37.KURULTAY MESAJI (21 Ağustos 2020 - Cuma)
Hiroşima´nın 75.yılı anısına (14 Ağustos 2020 - Cuma)
SANAT DÜNYASINA BİR BAKIŞ (07 Ağustos 2020 - Cuma)
KURTULUŞ LOZAN´DA BELGELENDİ (24 Temmuz 2020 - Cuma)
Sinema tarihinin muhteşem kadını (16 Temmuz 2020 - Perşembe)
SİNEMA TARİHİNE BİR BAKIŞ (03 Nisan 2020 - Cuma)
ANTAKYA TARİHLE KUŞANMIŞ KENT (27 Mart 2020 - Cuma)
SPARTAKÜS YAŞAMA VEDA ETTİ (28 Şubat 2020 - Cuma)
TRENLERİN SESİ DUYULMAZ OLDU (07 Şubat 2020 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (24 Ocak 2020 - Cuma)
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi