ÇOK PARTİLİ SİSTEME GEÇİŞ VE DIŞ POLİTİKA
Sadullah ÇAĞLAR
Tarih: 13.12.2019 10:38:47
Sadullah ÇAĞLAR


14 Mayıs 1950 yılında CHP 27 yıllık iktidarını DP´ye devreder ve DP Genel başkanı Celal Bayar Cumhurbaşkanı olurken Başbakanlığa Adnan Menderesin atamasını yapar ve aynı zamanda Menderes DP genel başkanı olur.
Peki neden Adnan Menderes, oysa DP´nİn kültür olarak en gelişmiş adamı Fevzi Lütfü Karaosmanoğlu idi. Aslında Karaosmanoğlu´nun Başbakan olması bekleniyordu ama yeni Cumhurbaşkanı Celal Bayar yönetebileceği bir kişi istiyordu.
Netice DP yönetimi içerisinde dar bir kadro ile oylama yapılır Menderes ve Karaosmanoğlu arasında bir tercih yapılacaktır, beş kişinin katıldığı oylamada Bayar oyunu Menderes´ten yana kullanır ve bir oy farkla Menderes seçilir.
Karaosmanoğlu ve Menderes Ege bölgesinin büyük toprak sahibi ailelerinden gelmektedir fakat Karaosmanoğlu´nun burjuva kültürü vardır, Menderes ise daha çok feodal bir yapıya sahiptir, iyi bir hatiptir fakat liberal bile değildir.
Cumhurbaşkanı İnönü seçimi kazanan Bayar´ı DP genel merkezinde tebrik ederken Bayar inönü´ye sorar Paşam Neden Nato´ya girmediniz? İsmet Paşa ;Celal Bey, uzun yıllar CHP´de beraber çalıştık.Başbakanlık dönemimde İktisat bakanlığı yaptın, İş Bankasını beraber kurduk. Atatürk´le beraber Batı dünyası ile bir arada yaşamayı hedefledik.
Geçmişte savaştığımız Yunanistan´la dostluk kurduk. Yurtta sulh, cihanda sulh sözünü yeni cumhuriyetin temel felsefesi ilan ettik. Sonra ben Başbakan olarak Rusya´ya gittim. Sovyetlerle beş yıllık kalkınma ve sanayileşme planları yaptık.
1945 yılında ABD´nin atom bombasını Japonya üzerinde kullanmasıyla Dünya Miletleri arasında yeni dengeler ortaya çıktı. Bizim savaşta tarafsız kalmamızın ne kadar doğru olduğu ortaya çıktı. Büyük bir felaketten kurtulduk.
Bugün güçlü görünen ABD ve Sovyetlerle dostluk ilişkilerimizi sürdürürken çok dikkatli olmak zorundayız. Ayrıca Sovyetler şu anda Avrupa´da genişledi. Bunun ne getireceğini görmeden Nato´ya üye olamazdık.
Dış politikada uzman olan İnönü, 1.Dünya Savaşında Almanya´ya bağımlı dış politikanın Osmanlı İmparatorluğunu yok olmaya sürüklediğini görmüştü. Şöyle ki, kaybedilmiş bir savaşa Enver Paşa´nın isteği ile girmek memleketin sonu oldu.
Cumhuriyetin yeni kadroları savaşın dumanları arasından bir kuşağı Kurtuluş Savaşında, toprağa vererek geldiler.
Tecrübeli kadrolar başta Milli Şef İnönü olmak üzere bu acılı dönemleri yaşadığı için 1939 yılında başlayan 2.Dünya savaşına diplomatik bir mucize ile girmemeyi başardılar. Fakat Bayar ve Menderes 1950 seçimlerinde iktidar olduklarında bu tecrübeden yoksunlardı.
Celal Bayar Başbakan olduğu Atatürk döneminde sadece bir memurdu. Atatürk´ün yada İsmet Paşa´nın arkadaşı değildi. Cumhurbaşkanı İnönü´nün Bayar´a güvenip ona parti kurdurması cumhuriyete ve laikliğe bağlı olduğu zannedilmesindendi ancak süreç içinde tam tersi oldu.
Edebiyatçı ve Türk dili uzmanı Nurullah Ataç Çankaya Kütüphanesinde görevli iken İsmet Paşayı uyarır; Paşam ben Bayar´a hiç güvenmiyorum.
1945 yılında çok partili yaşama geçişte edebiyatçı ve politik olan CHP Genel Sekreteri Mahmut Şevket Esendal´da Milli Şef İnönü´ye benzer bir uyarıda bulunur; Paşam çok partili yaşama geçişi Bayar´la yapmak yanlış olur. Geçmişte Bayar´la İttihat ve Terakki Cemiyetinde beraber çalıştık. Bayar partinin İzmir il başkanı idi.
Yaptığımız toplantılarda aldığımız kararları Sadrazam Damat Ferit ve Hürriyet ve İtilaf partisi haber alıyordu. Süreç içinde Bayar´ın bilgi verdiğini tespit ettik.
Peki İsmet Paşa neden Bayar´a güvendi. Atatürk Bayar´ı Başbakan yaptı. En önemlisi cumhuriyete ve laikliğe sadık olacağına Atatürk´ü inandırmıştı. Bayar iki önderin hep yanındaydı.
Daha önemlisi Atatürk´ün ölümünden sonra Başbakanlığı devam eden Bayar kendisini ziyaret eden heyetin sözcüsü toprak ağası ve Eskişehir milletvekili Emin Sazak´ın Cumhurbaşkanımız siz olun teklifine karşılık; Arkadaşlar bizim Cumhurbaşkanı adayımız İsmet İnönü´dür der.
1950 seçimleri sonrası yeni iktidar DP´nin seçim vaadinde yer alan genel af gündeme gelir. Hapishaneler boşalırken yalnız Nazım Hikmet içerde kalır. Basın ve aydınların konuyu gündeme taşıması üzerine Nazım tahliye edilir.
Cumhurbaşkanı Bayar Adalet Bakanı Halil Özyürek´i köşke çağırır; Sayın bakan Nazımı neden af yasasından faydalandırdınız, yaptığınız yanlışı düzeltin der. Adalet Bakanı Özyürek; Sayın Cumhurbaşkanım, tüm aydınlar bizi eleştirdi. Dünya kamuoyunu dikkate almak zorundayız demesine rağmen Bayar´ın ısrarı üzerine istifa eder.
Bir gün gündeme bir haber düşer; Türkiye Kore´ye 4500 asker gönderecek. Halk şaşkın, Kore neresi bilen yok. 1954 yılında Bayar ABD´yi ziyaret eder ve kongreye seslenir; Kore savaşına en büyük askeri desteği biz verdik der.
ABD dönüşü Yeşilköy hava alnında Amerika fatihi olarak binlerce kişi tarafından karşılanır. Halkı üstü açık bir araba ile selamlar. Sonuçta çok partili yaşama geçişte Bayar´ın yanlış tercih olduğu yaşayarak anlaşılır.
CHP Genel Sekreteri Mahmut Şevket Esendal ve Nurullah Ataç´ın Bayar konusunda uyarılarını İsmet Paşa dinlemez. Atatürk´te onu Başbakan yapmıştı. Yani Bayar´ın Cumhuriyet devrimlerinin devamı ve demokrasi için gerekli olduğu düşünülmüştü.
Bugünden geriye baktığımız zaman büyük deha İsmet Paşa Bayar´a çok güvenmişti, tıpkı tarihte Roma İmparatorluğunun en aydını Brütüs´ün Marc Antonyus´a güvendiği gibi, Sezar´ın ölümü sonrası yakınları Marc Antonyusa konuşma hakkı verme dediler ve o dinlemedi.

 

Anahtar Kelimeler: PARTİLİ, SİSTEME, GEÇİŞ, POLİTİKA
Yazarın Diğer Yazıları
ONLARI UNUTMAK MÜMKÜN MÜ? (22 Ekim 2020 - Perşembe)
EBEDİ AŞK (14 Ekim 2020 - Çarşamba)
Kırsalı Batı´yla taşıyan aydın (07 Ekim 2020 - Çarşamba)
Evrensel Mısır sineması (11 Eylül 2020 - Cuma)
POLİTİK YAŞAMDA YOL AYRIMI (04 Eylül 2020 - Cuma)
MAHATMA GANDİ VE CHARLİE CAHPLİN (28 Ağustos 2020 - Cuma)
CHP´NİN 37.KURULTAY MESAJI (21 Ağustos 2020 - Cuma)
Hiroşima´nın 75.yılı anısına (14 Ağustos 2020 - Cuma)
SANAT DÜNYASINA BİR BAKIŞ (07 Ağustos 2020 - Cuma)
KURTULUŞ LOZAN´DA BELGELENDİ (24 Temmuz 2020 - Cuma)
Sinema tarihinin muhteşem kadını (16 Temmuz 2020 - Perşembe)
SİNEMA TARİHİNE BİR BAKIŞ (03 Nisan 2020 - Cuma)
ANTAKYA TARİHLE KUŞANMIŞ KENT (27 Mart 2020 - Cuma)
SPARTAKÜS YAŞAMA VEDA ETTİ (28 Şubat 2020 - Cuma)
TRENLERİN SESİ DUYULMAZ OLDU (07 Şubat 2020 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (24 Ocak 2020 - Cuma)
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi