CUMHURİYET LOZAN´DA KAZANILDI
Sadullah ÇAĞLAR
Tarih: 28.7.2021 15:43:39
Sadullah ÇAĞLAR

Dünya genelinde siyasi tarih incelendiği zaman, barış anlaşmaları savaştan daha zordur. Bilim insanları ‘barış yapmasını bilmeyenler savaşmasınlar, politika bilim işidir´ derler.

2.Dünya Savaşı´nın başlangıç yıllarında Sovyetler ve Nazi Almanya´sı arasında saldırmazlık anlaşması imzalandı. Avrupa´da sol partiler itiraz etti, ‘Nazi rejimiyle anlaşma yapılmaz´ dediler.

Süreç içinde Mareşal Jivkov; “Eğer Almanya ile anlaşma yapmasaydık savaşı kazanamazdık zira savaş hazırlığımız yoktu” demiştir.

Yine ilginç bir örnekleme 1962 Küba krizinde ABD Başkanı Kennedy ile Sovyet Lider Kruşçev uzlaşmasa idi 3.Dünya Savaşı olabilirdi; üstelik nükleer bir savaş. Ama barışın bedelini Kennedy´ye ağır ödettiler.

Ülkemizin kanı ile kazandığı Lozan anlaşmasının 98. Yıldönümü, önemli bir tarihtir. Neden? Bağımsızlık belgesi, Lozan´da perçinlendi.

Kurtuluş Savaşı öncesi döneme bir bakalım; İmparatorluk tasfiye edilmiş, en gelişmiş müttefik Almanya, İngiltere ve Fransa tarafından esir alınmış. Halk 100 yıldır savaşmaktan yorulmuş.

Düşman savaş gemileri top namlusunu saraya çevirmiş, Sultan Vahdettin sadece sarayı ve saltanatı kurtarmak peşinde.

Bu nedenle Sultan, İngilizlerle işbirliğine girip Mebusan Meclisini kapatır ve işgalcilere bağımlı hale gelir.

Bir gün Sultanahmet Meydanında miting vardı. Başta aydın kişiler olmak üzere millet hızla meydanda toplanır. İzmir´in düşman tarafından istilasına karşı ilk büyük protesto mitingi yapılacaktır.

Sultanahmet mitingini organize eden muallimler cemiyeti başkanı Hasan Ali Yücel ve arkadaşları Mustafa Necati, Vasıf Çınar, İsmail Hakkı Tonguç en önde yürürler. Sultanahmet Meydanı mahşer yerini andıracak kadar kalabalıktır.

Meydan kürsüsünde siyahlara bürünmüş insan güzeli bir kadın haykırmaktadır; “Asla güzel İzmir´imizi düşmana teslim etmeyeceğiz. Gerekirse öleceğiz ama esirlik anlaşmasını kabul etmeyeceğiz.”

Siyah çarşaf içinde konuşan soylu kadın üzerinde düşman uçakları uçarken millete seslenir: “Şimdi hep beraber yemin edeceğiz.” Kalabalık 100 binden fazladır ve gözyaşları içinde ant içer: Ölüm pahasına da olsa vatanımız için savaşacağız.

Sultanahmet, İstanbul tarihinde böyle bir şahlanışı hiç yaşamamıştı. Meydandaki kürsüde Mondros Ateşkes anlaşmasını ret haykırışını yapan Halide Edip Adıvar isimli edebiyat hocası zaman içinde rahat ve konforlu yaşamını terk edip Ankara´da milli mücadeleye katılmak için Anadolu´ya koşar.

Halide Onbaşı, gelecekteki laik ve özgür kadını haber vermekte idi. Evet Sultanahmet Mitinginde Osmanlı tarihinde ilk defa bir kadın yüzbinlere hitap etmişti.

Bu inanılmaz bir yenilikti. Halk coşku ve heyecan içindeydi; ama, ne yazık ki ortada mücadele edecek önder henüz ufukta belirmemişti.

Bu sırada Haydarpaşa tren garından çıkan, tıpkı mitolojik bir kahramana benzeyen sarışın bir subay, üniforması içinde yanında yaverleri ile beraber küçük bir tekneye biner.

Boğazı geçmek için tekneye binen genç komutan, Suriye cephesinden dönen Yıldırım Orduları Komutanı Mustafa Kemal´dir.

Geçmişte ‘Çanakkale geçilmez´ mucizesini yaratan, yenilmez Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal, İngiliz savaş gemilerinin yanından geçerken yaverlerine şöyle der; “Geldikleri gibi giderler.”

Evet mücadelenin lideri belli olmuştu.

Bu arada Karadeniz´e gidecek Bandırma Vapuru sefere hazırdır.

Genç komutan kurtuluşun yolunu açmak için hayatını ortaya koydu. Samsun´a gidecek vapur hareket etmek üzeredir. Eski Bahriye Nazırı Hüseyin Rauf Orbay koşarak Galata rıhtımına gelir ve Mustafa Kemal´e seslenir; “Paşam İngilizler senin Samsun´da kendi başına hareket edeceğini duymuşlar, vapura her an saldırı olabilir, bu yolculuğu ertelemekte fayda var.”

Mustafa Kemal´İn cevabı; “Rauf Paşa, İstanbul´da esir yaşamaktansa, Karadeniz dalgaları arasında boğulmayı tercih ederim.” Karadeniz geleceğin müjdecisi olacaktı, oldu da.

İzmir´in kurtarıldıktan sonra büyük Önder´in arkadaşları coşku içinde; Mustafa Kemal yenik düşmanla ilk Mudanya barış antlaşması yapacak kişiyi konuşmaktadır. Çevresinde eski İttihatçı Paşalar vardır. Genç Önder diplomat olmayan İsmet Paşa´yı konferansa gönderme kararını anlatır.

Mudanya Konferansına katılanlar arasında, İngiliz işgal komutanı General Harrington, Fransız ve Yunan temsilciler ve İsmet Paşa vardır. İşgalciler İsmet Paşa´yı küçümserler.

İngiliz General Harrington İsmet Paşa´ya; “Dikkatli ol İsmet Paşa, savaş gemilerimiz hala boğazda bekliyor.”

İsmet Paşa; “Sayın Harrington, asıl siz dikkatli olun, karşınızda zafer kazanmış bir ordunun komutanı var. Ordumuz Trakya´ya geçmek için sabırsızlanıyor.”

Konferans sonrası işgal güçleri İstanbul´u kayıtsız şartsız tahliye anlaşmasını imzalar. General Harrington İsmet Paşa için şunu söyler; ‘bu sakin Paşa´ya dikkat edin, zira geleceğin büyük bir diplomatı olacaktır.´

İzmir zafer coşkusu içinde, Lozan Konferansına kimin gideceği konuşulmaktadır. İttihatçı Paşalar, Sevr ve Mondros teslim anlaşmasını imzalayan Rauf Orbay´ı önerirler.

Mustafa kemal ise Lozan´a gidecek kişinin diplomasi savaşı verecek bir şahsiyet olmasını istemektedir.

Özellikle İstanbul´a giren Türk Ordusunun başındaki komutan Ankara´ya bağlı olduğu düşünülen Rafet Bele Paşa´nın Padişaha bağlılık bildirmesi, kafalarda soru işareti yaratır.

Lozan´a gidecek diplomat olarak İsmet Paşa´nın adı geçtiğinde yabancı dil bilmediği konusu gündeme geldiğinde, “Onun başarılı bir diplomat olduğu, Mudanya konferansında kanıtlanmıştır” dedi.

İsmet Paşa ise başlangıçta Lozan´a gitmeye istekli değildi. İnönü, Atatürk´e; “Paşam, yorgunum, üstelik konferansta diplomatik birikimi olan kişiler gelecek.”

Atatürk, ısrarcıdır; “İsmet Paşa, Lozan´a senin gitmen uygun olur.” Atatürk´ün kafasında, İsmet Paşa´nın Mudanya konferansında gösterdiği başarılı performans vardı.

Lozan Konferansı aslında büyük bir hesaplaşma alanı olacaktı. Batı dünyası, hasta adam dedikleri bir toplumun inanılmaz dirilişine hala inanamıyordu. Peki bu nasıl oldu?

Lozan´da İngilizleri Dışişleri Bakanı Lord Curzon, İtalya´yı Mussolini, Yunanistan´ı Venizeleos gibi tanınmış kişiler temsil ediyordu.

Konferansın açılışında Türk delegasyonuna söz dahi verilmez. Bunun üzerine İsmet Paşa ayağa kalkarak; “Beyler biz buraya boyumuza göstermeye gelmedik. Shakespeare´nin deyimiyle ‘Ya varız, Ya da yokuz´, gerekirse konferansı terk ederiz. Eğer Lord Curzon konuşursa ben de konuşacağım.” İngilizler, Türklerin büyük zafer kazanarak batılı devletlerle eşit koşullar altında aynı masaya oturmasını hazmedemiyordu.

İnönü´ye karşı Mondros teslim anlaşmasını hatırlatan Curzon´a İnönü şöyle der; “Sayın Lord Curzon ben buraya Mondros Antlaşması ile değil, zafer kazanmış bir ulusun temsilcisi olarak Mudanya Antlaşmasından geldim. Ordularımız şu an hazır bekliyor.”

İsmet Paşa´nın bu yerinde tavrı konferansta şok etkisi yapar. İsmet Paşa´yı hep yenik düşürme çabasında olan İngilizler´in ünlü diplomatı Curzon bile bundan sonra İsmet Paşa´ya karşı çok daha dikkatli davranmaya başlar.

Sonuçta deneyimli Lord Curzon, İsmet Paşa´ya yaklaşarak şöyle seslenir; Sayın İsmet Paşa tüm isteklerimizi ret ediyorsunuz, ama memleketiniz harap vaziyette. Yarın memleketinizi imar etmek için bize gelip para istediğiniz zaman şimdi bu anlaşma ile bizden kazandığınız haklarınızı bir bir geri alacağız.

İsmet Paşa; “Sayın Lord asla sizin kapınıza gelmeyeceğiz.”

Konferansı takip eden ABD temsilcisi, Times gazetesine gönderdiği haberde şöyle yazar; İsmet Paşa Lozan Konferansında hepimizi köşeye sıkıştırdı. Bütün itirazlarımıza rağmen istediğini aldı.

Yazımızın başında söylediğimiz gibi Cumhuriyetin temeli 24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan´da atıldı. Lozan Barış antlaşmasının 98.yılı kutlu olsun.

Anahtar Kelimeler: CUMHURİYET, LOZAN, KAZANILDI
Yazarın Diğer Yazıları
Felsefe Kültürün Neresinde? (23 Eylül 2021 - Perşembe)
Evrensel sanatçı yaşama veda etti (15 Eylül 2021 - Çarşamba)
ŞARLO´NUN AMERİKAN RÜYASI (08 Eylül 2021 - Çarşamba)
1 Eylül Zaferi İnsanlığın Kazanımıdır (01 Eylül 2021 - Çarşamba)
Kara gün (25 Ağustos 2021 - Çarşamba)
ATOM BOMBASI VE SOĞUK SAVAŞ (18 Ağustos 2021 - Çarşamba)
Sevgi yaşama güç katar (11 Ağustos 2021 - Çarşamba)
SİNEMANIN UNUTULMAZ FİLMLERİ (14 Temmuz 2021 - Çarşamba)
Tarih Boyunca Unutulmaz Aşk Mektupları (30 Haziran 2021 - Çarşamba)
1940 Türkiye´de 40 Bilim Adamı (16 Haziran 2021 - Çarşamba)
KLASİK TÜRK MÜZİĞİNİN GELİŞİMİ (09 Haziran 2021 - Çarşamba)
Akdeniz´de Bir Kraliçe (02 Haziran 2021 - Çarşamba)
İTALYAN SİNEMASININ KLASİK FİLMLERİ (26 Mayıs 2021 - Çarşamba)
DOKTOR FEYRUZ KARAALİ´Yİ KAYBETTİK (19 Mayıs 2021 - Çarşamba)
OKUNMAYAN YAZARLARA NOBEL ÖDÜLÜ (12 Mayıs 2021 - Çarşamba)
KENNEDY VE 1962 KÜBA KRİZİ (06 Mayıs 2021 - Perşembe)
KÖY ENSTİTÜLERİ AYDINLANMA DÖNEMİYDİ (29 Nisan 2021 - Perşembe)
EDEBİYAT TARİHİNDE UNUTULMAZ AŞKLAR (14 Nisan 2021 - Çarşamba)
KENTLER BÜYÜK KÖYLERE DÖNÜŞTÜ (31 Mart 2021 - Çarşamba)
KÜTÜPHANE YENİ BİR DÜNYADIR (24 Mart 2021 - Çarşamba)
TARİHİ OLAYLAR SARIKAMIŞ VE HİROŞİMA (17 Mart 2021 - Çarşamba)
VE SİNEMA (10 Mart 2021 - Çarşamba)
SANAT ÜZERİNE (24 Şubat 2021 - Çarşamba)
SEVMEK YAŞAM DEMEKTİR (17 Şubat 2021 - Çarşamba)
MUAMMER AKSOY ANAYASA UZMANIYDI (10 Şubat 2021 - Çarşamba)
TARİHLE KUŞANMIŞ ANTİK KENT KUDÜS (03 Şubat 2021 - Çarşamba)
TİMUR SELÇUK YAŞAMA VEDA ETTİ (27 Ocak 2021 - Çarşamba)
KALBİMİ VATANIMA GÖMÜN (20 Ocak 2021 - Çarşamba)
ÇAĞIN TEKNOLOJİK YAPISI (13 Ocak 2021 - Çarşamba)
BEYAZ PERDE DÜNYA İNSANIYLA BULUŞMADIR (23 Aralık 2020 - Çarşamba)
KIRILAN PLAKLARIN HİKAYESİ (16 Aralık 2020 - Çarşamba)
Keşifler dünyasına tarihsel bakış (09 Aralık 2020 - Çarşamba)
Masal şehri; İstanbul (25 Kasım 2020 - Çarşamba)
KÜLTÜR VE SANATIN İNSANA YANSIMASI (12 Kasım 2020 - Perşembe)
YÜZYILIN EN PAHALI KİTABI (04 Kasım 2020 - Çarşamba)
FUZULİ´DEN ŞEKSPİR´E MESAJ (28 Ekim 2020 - Çarşamba)
ONLARI UNUTMAK MÜMKÜN MÜ? (22 Ekim 2020 - Perşembe)
EBEDİ AŞK (14 Ekim 2020 - Çarşamba)
Kırsalı Batı´yla taşıyan aydın (07 Ekim 2020 - Çarşamba)
Evrensel Mısır sineması (11 Eylül 2020 - Cuma)
POLİTİK YAŞAMDA YOL AYRIMI (04 Eylül 2020 - Cuma)
MAHATMA GANDİ VE CHARLİE CAHPLİN (28 Ağustos 2020 - Cuma)
CHP´NİN 37.KURULTAY MESAJI (21 Ağustos 2020 - Cuma)
Hiroşima´nın 75.yılı anısına (14 Ağustos 2020 - Cuma)
SANAT DÜNYASINA BİR BAKIŞ (07 Ağustos 2020 - Cuma)
KURTULUŞ LOZAN´DA BELGELENDİ (24 Temmuz 2020 - Cuma)
Sinema tarihinin muhteşem kadını (16 Temmuz 2020 - Perşembe)
SİNEMA TARİHİNE BİR BAKIŞ (03 Nisan 2020 - Cuma)
ANTAKYA TARİHLE KUŞANMIŞ KENT (27 Mart 2020 - Cuma)
SPARTAKÜS YAŞAMA VEDA ETTİ (28 Şubat 2020 - Cuma)
TRENLERİN SESİ DUYULMAZ OLDU (07 Şubat 2020 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (24 Ocak 2020 - Cuma)
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi