HALKEVLERİNİ UNUTMAK MÜMKÜN MÜ
Sadullah ÇAĞLAR
Tarih: 3.3.2022 10:11:25
Sadullah ÇAĞLAR

İnsanın kültür gelişmesi küçük yaşta aldığı eğitimle başlar. Süreç içinde geçen zaman kitap okuma ile ufku açılır ve sanat ve edebiyat ile tanışıp aydınlanmaya adım atar.
Bize göre genç cumhuriyetin en büyük yeniliği harf devrimidir. Öyle ki Gutenberg´in matbaayı keşfinden 300 yıl sonra ancak ülkemize yazı makinesi gelebildi. Toplumda yeni harflere geçiş orta çağdan çıkıştır.
Bundan 90 yıl önce 19 Şubat 1932´de Halkevleri kuruldu. Halkevleri bilgi alanında ön açıcı olmuştur. 2. Meşrutiyet döneminde Türk Ocakları olarak açılan kurum, cumhuriyet sonrası 1932´de Halkevleri´ne dönüştü. Halkevleri büyük şehirlerden köylere kadar kurumlaştı.
Örneğin Belen´de Halkevi salonu vardı. İskenderun Halkevi, şimdiki Kız meslek Lisesi binası idi. Buradaki kütüphanede okuma salonu, kitaplar ve dergiler vardı. İlkokul öğrencileri için Doğan Kardeş dergisi, genç kuşağa hitap eden Ülkü dergisi ayrıca Her Hafta ve Yedi Gün gibi magazin dergilerini düzenli olarak okurduk .
Ayrıca Ulus, Cumhuriyet ve Son Posta gazeteleri günlük olarak gelirdi. Reşat Nuri Güntekin´in dizi olarak çıkan Yeşil Gece romanı, Halide Edip´in Sinekli Bakkal romanı en çok okuduğumuz kitaplardı.
Genç yaştan itibaren kitapla tanışan insanlar için Halkevleri, adeta parasız eğitim kurumları idi. Akşamları okuma ve yazma bilmeyenlere kurs verilirdi. Ayrıca sinema ve tiyatro salonları vardı.
1950´li yıllardan önce CHP iktidarı döneminde Adana Miletvekili Kemal Satır, Halkevi anılarını şöyle anlatır; “Adana´da lise yıllarımda Halkevine gider tarih ve mitolojiden kitaplar okurduk. Aristo, Sokrates en çok okuduklarımız arasındaydı.
Felsefe kitapları bizleri üniversite ortamına hazırlıyordu. Benim genelde Fransız edebiyatı ilgimi çekerdi. Bu dönemde Fransızca yabancı dil ağırlıkta idi. Benim genç yaşta okuma merakım lise yıllarında Varlık dergisine abone olmam ile başlar. Derginin çıkardığı tüm dünya klasik kitaplarını alırdım.
Genel olarak Halkevleri benim ufkumu açtı. Çok genç yaşımda Adana Milletvekili ve Sağlık Bakanı oldum. Süreç içinde CHP Genel sekreterliği görevi yaptım. Peki neden doktorluğu tercih ettiğime gelirsek; Halkevi günlerimde Balzac´ın Köy Hekimi romanı beni çok etkiledi.
Sağlık Bakanlığı günlerimde Adana´nın yoksul köylerine yanımda ilaçlarla gider saatlerce vaktimi köylerde geçirirdim. Şehir merkezinde ise hastane ziyaretlerimde personel çok genç olduğum için bakan olduğuma zorlukla inanırdı.
1951 yılında HE kapatılma tartışması mecliste gündeme gelince Aydın milletvekili Adnan Menderes´e Halkevleri kapatılmasın diye telefon açtım, eski bir dost olarak aramama rağmen beni dinlemedi.
Yaşar Kemal anılarında, çeltik tarlasında bekçilik yaptığı günlerde Adana Halkevi´ne sık gider, klasik kitapları okurdu. O kitapları evde gaz lambasında sabahlara kadar okurdu. Halkevleri onun için adeta bir üniversite olmuştu. Halkevleri kapatıldığı zaman nasıl üzüldüğümü ifade edemem.”
Yazar Ahmet Hamdi Tanpınar Halkevleri´nin kapatıldığı 1952 yılında Başbakan Adnan Menderes ile Park Otel´in salonunda görüşür ve Menderes Tanpınar´a; Nasılsınız hocam, görüşemiyoruz. Tanpınar; Adnan Bey, Halkevleri´ni neden kapattınız, siz de Halkevi Aydın şube başkanlığı yaptınız hatta Halkevleri müfettişi oldunuz. Bir konuşmanızda mitolojiye ilgi duyduğunuzu Homeros´un Odessa ve İlyada kitaplarını okuduğunuzu anlatmıştınız. Adnan Bey şimdi Halkevleri´ndeki edebiyat kitaplarının akibeti ne olacak söyler misiniz?
14 Mayıs 1950 seçimlerinde tüm liberaller Demokrat Parti´ye oy verdiler. Ahmet Hamdi Tanpınar, Nurullah Ataç gibi yazarlar Celal Bayar Cumhurbaşkanı olduğu dönemde Çankaya kütüphanesindeki görevlerinden istifa ettiler. !950´lere kadar geçen sürede tiyatro, opera, müzik ve resim Halkevleri´nde doğdu. Bu konuda Türk sinema ve tiyatro sanatçısı Cahide Sonku, Yıldız mecmuasına verdiği röportajda şöyle diyor; “Bizler İstanbul´da tiyatro çalışmasını Eminönü Halkevi´nde yapardık. İstanbul´un her semtinde Halkevi vardı. Ben Gorki´nin Ayak Takımı ve Şekspir´in Hamlet kitaplarını Halkevi kütüphanesinden temin ederek okudum ve tiyatroya uyarladım.”
19 Şubat 2008 yılında edebiyatçı Özdemir İnce yazısında Halkevleri´ni anlatır; Halkevleri´nin açılış yıldönümü 19 Şubat 1932´dir. Halkevleri, Demokrat Parti tarafından 11 Ağustos 1951´de kapatıldı. 19 yıl 5 ay ve 22 gün yaşamış oldu. 1950 yılında dönemin Başbakanı Menderes DP meclis grubunda konuşur; “Halkevleri denen kurum bu gün topluma yabancıdır ve işlevi bitmiştir.”
Halkevleri´ni eleştiren Menderes, siyasal yaşamına Aydın Halkevi başkanı olarak öne çıkmıştı. 19 Şubat 1932 tarihinde şunları söylemişti; “Geçen yıl Gazi Hazretlerinin bahsettiği Halkevleri bu yıl gerçeğe kavuştu. Ulusal amaçları kökleştirecek, sosyal dayanışmayı destekleyecek olan bu kurum halktan gelen desteğin sayesindedir.
Genelde Adnan Beyin bu konuşması sonrası insan düşünüyor, Halkevleri´nde bu kadar görev yapan biri Halkevleri´nin kapatılmasını nasıl ister? Kapatma görüşmeleri mecliste sürerken CHP Genel Başkanı İnönü; Halkevleri´ni kapatmak büyük bir kültür boşluğu yaratır. Halkevleri yalnız Türkiye´nin değil tüm dünya milletlerinin örnek aldığı başarılı bir kurumdur.
Başbakan Menderes, İnönü´nün konuşmasını dikkate almaz. Ayrıca CHP´ye yakın olduğu gerekçesi ile Ulus Gazetesi´ni kapatır. Aydınlanmacı ve üretime yönelik bu süreçte Halkevleri kapatıldı. İsmet Paşa uyarılarına devam etti; “Menderes geçmiş yıllarda Halkevleri´nde gönüllü olarak müfettişlik yaptığı günleri ne çabuk unuttu? Tekrar ediyorum Halkevleri´ni kapatmak, genç neslin bilim ve felsefe ile buluşmasını önler. Söyler misiniz büyük emeklerle çıkardığımız edebiyat değerleri olan kitaplarımız ne olacak? Bunun anlamı gericiliğe dönüştür.”
Aslında büyük lider İsmet Paşa konuşmasında ülkenin gericiliğe götürüldüğünü söyledi. Bilim insanları yüzlerce yıl önce; ‘Kitaplar aklı geliştirir´ demişlerdi.
Ülkemizin gelişmesinde önemli katkıları olan ve 19 Şubat 1932´de kurulup 19 yıl boyunca kültürel katkı sağlayan Halkevlerini özlemle anıyoruz.

 

 

Anahtar Kelimeler: HALKEVLERİNİ, UNUTMAK, MÜMKÜN
Yazarın Diğer Yazıları
SİNEMA TARİHİNDEN AYHAN IŞIK GEÇTİ (29 Haziran 2022 - Çarşamba)
İsveç Başbakanı Olof Palme ve NATO (15 Haziran 2022 - Çarşamba)
Barış Ödülü Nazım ve Charli Chaplin (08 Haziran 2022 - Çarşamba)
İskenderun´un yakın tarihinde konserler (01 Haziran 2022 - Çarşamba)
Sevmenin bedeli (25 Mayıs 2022 - Çarşamba)
TARİHSEL DÖNEMİN UNUTULMAZ MEKTUPLARI (18 Mayıs 2022 - Çarşamba)
BATININ ÖDÜLLÜ KAHRAMANLARI (11 Mayıs 2022 - Çarşamba)
KÖYDEN KENTE GÖÇ (28 Nisan 2022 - Perşembe)
KÜTÜPHANELER İNSANI BİLİME TAŞIR (13 Nisan 2022 - Çarşamba)
SİNEMA TARİHİNDEN UNUTULMAZ FİLMLER (06 Nisan 2022 - Çarşamba)
BATI DÜNYASINDA SON AYDINLAR (30 Mart 2022 - Çarşamba)
POLİTİKA VE UZLAŞMA SANATI (24 Mart 2022 - Perşembe)
Yakın tarihimizde sanat ve edebiyat (17 Mart 2022 - Perşembe)
KÖRLEŞME SONRASI (09 Mart 2022 - Çarşamba)
SEVDA ŞARKILARINDA HEP SEN VARDIN (24 Şubat 2022 - Perşembe)
DÜNYA GENELİNDE UKRAYNA OLAYI (17 Şubat 2022 - Perşembe)
SEVGİ VE SONSUZLUK (10 Şubat 2022 - Perşembe)
ELVEDA ESKİ KENTLER (02 Şubat 2022 - Çarşamba)
TARİHTE YAŞANMIŞ BÜYÜK AŞKLAR (27 Ocak 2022 - Perşembe)
BATI DÜNYASINDA İKİ TÜRK AYDINI (19 Ocak 2022 - Çarşamba)
SİNEMA TARİHİNDE TARTIŞMALI FİLMLER (12 Ocak 2022 - Çarşamba)
AYDINLANMA EĞİTİMDEN KAYNAKLANIR (23 Aralık 2021 - Perşembe)
İNSAN HAKLARI YAŞAMA HAKKIDIR (16 Aralık 2021 - Perşembe)
BEYAZ PERDE´NİN EĞİTİME KATKISI (08 Aralık 2021 - Çarşamba)
ADANA HİLTON´DA BİR PANEL (01 Aralık 2021 - Çarşamba)
Politik yaşamda genel kültür (18 Kasım 2021 - Perşembe)
Politik Yaşamda Bilim (03 Kasım 2021 - Çarşamba)
YAPRAK DÖKÜMÜ MEVSİMİ GELDİ (27 Ekim 2021 - Çarşamba)
BENDEN SELAM OLSUN ANADOLUYA (21 Ekim 2021 - Perşembe)
Tarihle Söyleyişler (13 Ekim 2021 - Çarşamba)
DÜNYA EDEBİYATINDA TOLSTOY VE DOSTOYEVSKİ (29 Eylül 2021 - Çarşamba)
Felsefe Kültürün Neresinde? (23 Eylül 2021 - Perşembe)
Evrensel sanatçı yaşama veda etti (15 Eylül 2021 - Çarşamba)
ŞARLO´NUN AMERİKAN RÜYASI (08 Eylül 2021 - Çarşamba)
1 Eylül Zaferi İnsanlığın Kazanımıdır (01 Eylül 2021 - Çarşamba)
Kara gün (25 Ağustos 2021 - Çarşamba)
ATOM BOMBASI VE SOĞUK SAVAŞ (18 Ağustos 2021 - Çarşamba)
Sevgi yaşama güç katar (11 Ağustos 2021 - Çarşamba)
CUMHURİYET LOZAN´DA KAZANILDI (28 Temmuz 2021 - Çarşamba)
SİNEMANIN UNUTULMAZ FİLMLERİ (14 Temmuz 2021 - Çarşamba)
Tarih Boyunca Unutulmaz Aşk Mektupları (30 Haziran 2021 - Çarşamba)
1940 Türkiye´de 40 Bilim Adamı (16 Haziran 2021 - Çarşamba)
KLASİK TÜRK MÜZİĞİNİN GELİŞİMİ (09 Haziran 2021 - Çarşamba)
Akdeniz´de Bir Kraliçe (02 Haziran 2021 - Çarşamba)
İTALYAN SİNEMASININ KLASİK FİLMLERİ (26 Mayıs 2021 - Çarşamba)
DOKTOR FEYRUZ KARAALİ´Yİ KAYBETTİK (19 Mayıs 2021 - Çarşamba)
OKUNMAYAN YAZARLARA NOBEL ÖDÜLÜ (12 Mayıs 2021 - Çarşamba)
KENNEDY VE 1962 KÜBA KRİZİ (06 Mayıs 2021 - Perşembe)
KÖY ENSTİTÜLERİ AYDINLANMA DÖNEMİYDİ (29 Nisan 2021 - Perşembe)
EDEBİYAT TARİHİNDE UNUTULMAZ AŞKLAR (14 Nisan 2021 - Çarşamba)
KENTLER BÜYÜK KÖYLERE DÖNÜŞTÜ (31 Mart 2021 - Çarşamba)
KÜTÜPHANE YENİ BİR DÜNYADIR (24 Mart 2021 - Çarşamba)
TARİHİ OLAYLAR SARIKAMIŞ VE HİROŞİMA (17 Mart 2021 - Çarşamba)
VE SİNEMA (10 Mart 2021 - Çarşamba)
SANAT ÜZERİNE (24 Şubat 2021 - Çarşamba)
SEVMEK YAŞAM DEMEKTİR (17 Şubat 2021 - Çarşamba)
MUAMMER AKSOY ANAYASA UZMANIYDI (10 Şubat 2021 - Çarşamba)
TARİHLE KUŞANMIŞ ANTİK KENT KUDÜS (03 Şubat 2021 - Çarşamba)
TİMUR SELÇUK YAŞAMA VEDA ETTİ (27 Ocak 2021 - Çarşamba)
KALBİMİ VATANIMA GÖMÜN (20 Ocak 2021 - Çarşamba)
ÇAĞIN TEKNOLOJİK YAPISI (13 Ocak 2021 - Çarşamba)
BEYAZ PERDE DÜNYA İNSANIYLA BULUŞMADIR (23 Aralık 2020 - Çarşamba)
KIRILAN PLAKLARIN HİKAYESİ (16 Aralık 2020 - Çarşamba)
Keşifler dünyasına tarihsel bakış (09 Aralık 2020 - Çarşamba)
Masal şehri; İstanbul (25 Kasım 2020 - Çarşamba)
KÜLTÜR VE SANATIN İNSANA YANSIMASI (12 Kasım 2020 - Perşembe)
YÜZYILIN EN PAHALI KİTABI (04 Kasım 2020 - Çarşamba)
FUZULİ´DEN ŞEKSPİR´E MESAJ (28 Ekim 2020 - Çarşamba)
ONLARI UNUTMAK MÜMKÜN MÜ? (22 Ekim 2020 - Perşembe)
EBEDİ AŞK (14 Ekim 2020 - Çarşamba)
Kırsalı Batı´yla taşıyan aydın (07 Ekim 2020 - Çarşamba)
Evrensel Mısır sineması (11 Eylül 2020 - Cuma)
POLİTİK YAŞAMDA YOL AYRIMI (04 Eylül 2020 - Cuma)
MAHATMA GANDİ VE CHARLİE CAHPLİN (28 Ağustos 2020 - Cuma)
CHP´NİN 37.KURULTAY MESAJI (21 Ağustos 2020 - Cuma)
Hiroşima´nın 75.yılı anısına (14 Ağustos 2020 - Cuma)
SANAT DÜNYASINA BİR BAKIŞ (07 Ağustos 2020 - Cuma)
KURTULUŞ LOZAN´DA BELGELENDİ (24 Temmuz 2020 - Cuma)
Sinema tarihinin muhteşem kadını (16 Temmuz 2020 - Perşembe)
SİNEMA TARİHİNE BİR BAKIŞ (03 Nisan 2020 - Cuma)
ANTAKYA TARİHLE KUŞANMIŞ KENT (27 Mart 2020 - Cuma)
SPARTAKÜS YAŞAMA VEDA ETTİ (28 Şubat 2020 - Cuma)
TRENLERİN SESİ DUYULMAZ OLDU (07 Şubat 2020 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (24 Ocak 2020 - Cuma)
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi