İlhan Selçuk´tan politik anılar
Sadullah ÇAĞLAR
Tarih: 12.7.2019 17:06:33
Sadullah ÇAĞLAR

Okuma alışkanlığı çocuk yaşta başlar. Örneğin babam okuma hastasıydı. Eve hep gazeteyle gelirdi.
Dönemin fikir gazeteleri Ulus, Vatan, Cumhuriyet, Son Posta, Dünya...
Ben daha çok Ulus okurdum. Cumhuriyet devrimlerini savunduğu için.
Ulus´un yazarları Falih Rıfkı Atay, Nurullah Ataç...
Cumhuriyet Gazetesi aydınların gazetesiydi. Bizler yeni gelişme sürecinin başlangıcında politik olarak eksiktik. 1960 sonrası 1961 anayasası aydınlanma dönemiydi. Ufkumuz açılmıştı.
NATO nedir? ABD ile yapılan ikili anlaşmalar… Kıbrıs neden hep çatışma konusu, Neden?… Neden senelerden beri bir türlü barışa adım atılmadı. Bilmiyorduk?
1960 sonrası Cumhuriyet Gazetesine yeni bir yazar gelmişti; İlhan Selçuk. Okuyucu olarak amatörlüğü aşıp Cumhuriyet´i okuyacak konuma gelmiştik.
Bu yeni yazar şimdiye kadar duymadığımız dünya genelinde, Türkiye sorunlarıyla politik çözüm üretiyordu. Ve en önemlisi geri kalmışlığı aşmanın mücadeleyle atılacağını yazıyordu. Yoksulluğun kader olmadığını yazıyordu.
Bu günlük gazetelerin dışında da yayınları takip ediyorduk. Mizah dergisi Akbaba, Metin Toker´in politik haftalık dergisi…
Akbaba´nın sahibi Yusuf Ziya Ortaç´ın dili eşsizdi. Akbaba bir okuldu. İlhan Selçuk, Çetin Altan, daha bir çok yazar Akbaba diplomalıydı.
Aziz Nesin de Akbaba´da yazıyordu. Bizler, okuma heveslisi kişiler, sanki yeni dünyaları keşfediyordu.
1993 yılıydı. İnsan Hakları Derneği İskenderun Şubesi´nin kuruluşunda görev aldık. İHD, dünya barışın teminatıydı. Eğer bizler süreç içinde 1789 insanlığın en büyük yeniliğinin önünü açan aydınlanmayı İlhan Selçuk´tan öğrendik.
Laik felsefeyle ilgili en büyük tezi o süreçte öğrendik. Sabahları Cumhuriyet Gazetesini aldığımızda acaba İlhan Selçuk ne yazdı diye merak ederdik.
Ne demişti Galileo; ‘dünya dönüyor.´
İnsanoğlu sürekli arayış içinde, ayın sırrını çözüp uzaya ulaştı.
Bizde öğrenme bir tutkuydu. Genel olarak sokaktan geliyorduk. Üniversite görmedik. Ancak ve ancak okuyarak kendimizi aşıyorduk.
İlhan Selçuk´un bilim ve sanat dergisinin Mart ayında yayınlanan 75 sayısındaki yazısını sunuyoruz;

Kitap El bombası tabanca mı?
12 Eylül sıcak dönemiydi. Bir sabah Aydınlar dilekçesi davasıyla ilgili Selimiye´ye gittim. Sabah erkendi. Kurulan çadırda otururken orta yaşlı bir kadın durmadan söylenip ahh çekiyor, mırıldanıyordu.. Ya Allah çekiyordu. Sonra bana dönüp, ‘senin neyin var´ dedi. Ben de ona ´Politik bir dava´ dedim. Kadın tekrar bana döndü; “Edirne´den geliyorum. Gözlerim görmüyor. Sora sora burayı buldum”. “Peki hanım, oğlun hangi davadan yargılanıyor?” Kadın; “Ben bilmiyorum. Çok kitap okurdu. Kendisine, ´yavrum bu kadar çok kitap okuma, başımıza iş aşacaksın diyordum´ Hiç yatmaz. Sabahlara kadar kitap okur. Elinden kitap düşmezdi. Sabah namazına kalkardım. Yatağın içinde kitap okurdu.´ Ahh kardeşim başımıza ne geldiyse kitap yüzünden geldi.”
Kadına baktım, saf saf anlatıyor. Oğlunun başına ne geldiyse kitaptan geldiğine inanıyor:
“Sonra polisler evden gelip kitapları götürdüler.”
Yaşlı kadın ağlayarak acılı bir sesle durmadan sızlanıyor:
“Oğlum okuma bu kitapları deyince anlatamadık. Kendisine verdiğim bütün paraları kitaba harcardı. Eve gelen polislerde öyle söylediler. Suçu kitap okumaktı evladım. Oğlum eve geldiği zaman yemeği sormazdı. Önüne yemeği koyardık, hiç haberi olmazdı. Kendisini ilk ziyaretimde, ´Anne kitaplarıma bir şey olmasın´ diyordu.”
Kadın bugün gözlerimin önünde, sonradan düşündüm, kadın çok yaşlı değildi. Anadolu kadını gibi zamandan önce çok çekmiş olsa yani yaşı 45-50 yaşlarında, sanki bin yıl önce çok çökmüş gibi.
Keşke bu kadın gibiler bin yıl önceden doğsaydı. Belki yazı makinası olmaz oğlu kitap denen belayı tanımayacaktı.
Oysa 1980´lerde yaşıyorduk. Matbaa batıdan Türkiye´ye 250 yıl sonra girmişti. Alman keşifçi Gutenberk yazı makinasının keşfinden sonra geçen zaman bizim için yitikti.
Aradan asırlar geçti. 1928´e kadar Arap harfleriyle başlayan kitapların sayısı 25 bindi. Evet koskoca Osmanlı İmparatorluğu kültür çağındaki bu sayı büyük bir ev kitaplığı kadar. Türkiye´de Latince harf devriminden sonra Cumhuriyet devleti kitap seferberliğine girmişi. 1940´larda Milli Eğitim Bakanlığı dünya klasiklerini Türkçe´mize kazandırmak için tercüme yayınları kurdurdu. Kitap yayınları çağdaşlaşmanın kaçınılmaz gereği bütün okulları üniversiteleri kitapla kuşattı. Çağın kültürünü içimize sindirmek ve özümsemek değil mi? Türkiye halkı savaşın içinde kitaba koşuyordu ve kitap gerekiyordu. İnsanlık ve uygarlık zamanlarında bilim ve kültürün bütün birikimi kütüphanelerdi.
1980 Türkiye´sinde nasıl oldu da kitap düşmanlığı iktidarların elinde devlet politikasına dönüştü. Kitap nasıl olduda televizyonda tüfek tabanca bombasıyla birlikte suç unsuru olarak teşhir edildi. Yurttaşlarımız yazarlarımız profesörlerimiz aydınlarımız sanatçılarımız nasıl oldu da evlerinde bulnunan kitaplardan korku duymaya başladı. İnanılmaz bir olay. Kiitaplar kamyon kamyon toplanıp tonlarca klasik devlet eliyle yaktırıldı. Nasıl oluyorda kitaba bunca gereksinimiz varken kitapları yok ediyoruz.
Nasıl oluyorda 1930´lu Almanyasında olan bitenlerin 1980 ´lerin Türkiye´sinde bir başka biçimde yaşamakta.
Bu sorunların yanıtları aranırken tek yönlü tek boyutlu düşünmemek gerekir. Kimi kitap belki de tabancadır. Bombadır. Makinalı tüfektir. Çünkü bağnazlığın duvarlarını yıkabilir. Geriliğin yıkımına yol açabilir. Kitapla kapitalizmin duvarları aşılabilir. Yani Shakspeare´in dediği gibi kitap aklın ilacı olduğu için sömürgeci sistemin korkulu rüyasıdır.
Kitaplar rejimler için en tehlikeli olanıdır. Elbette en büyük suçlu yargılanacak ve toplumlar uyandıkça korkuyu aşacağız."
****
İlhan Selçuk, yıllar öncesi sezgileriyle günümüzü yorumluyor. Aydın kimdir? Çağın önünde giden adamdır. Yani geleceği haber verir.
Nasıl unutabiliriz 12 Eylül fırtınalı günleri? Kitap ağına çıkılmıştı. Kitaplar televizyonda suçlu olarak gösteriliyordu. Yalnız kitaplar mı? Hayır! Bilim adamları YÖK adı altında üniversiteler kışlaya dönüştü. O dönemde gazeteler yazdı; İstanbul Üniversitesi*nde kitaplık kaldırıldı. Türkiye´de en büyük kitap kıyımı 1950 sonrası Demokrat Parti´nin Bayar-Menderes ikilisi tarafından halk evleri kapatılarak milyarlarca dünya klasikleri yok edildi. Ne demişti bilimci Goethe; “İki ömrüm olsun isterdim, diğeri kitap okumak.”
Acaba neden bazı politik kişiler, ‘kitap bombadan daha tehlikeli´ diye haykırıyordu. Aslında hedef felsefe. Ortadoğu ülkeleri yazı makinasını 300 yıl sonra getirdiler.
Aydınlanma mücadelenin içinden gelen Aziz Nesin 1975 yılında Cumhuriyet Gazetesinde ‘mücadele toplumsal olarak verilmelidir´ yazısında şöyle diyor;
40 milyon insanın yüzde yetmişi okuryazar olmazsa bunun sorumlusu kim? Hala “Türkiye Cumhuriyetini kurmuş olan dünyada ulusal bağımsızlığı meydana getirmiş olan Türkiye, neden geri kalmış emperyalizmin etkisi altında. Bunun sorumlusu kim? Bunu sorgulamasını yaptık mı? Yapmak isteyenlerin başlarına neler geldi?”

Biz yazımıza İlhan Selçuk´la başladık. 9. ölüm yıldönümünde onun mesajıyla Sayın Selçuk´u selamlayalım: “Ne fikirler yasaklamaya, ne kitapları yakmaya gerek vardır; iyiyi ya da kötüyü insan aklıyla özgür düşüncesiyle gerçeği görecektir.
Bu kuralı dışlarsak karanlığa gömülürüz. Hoşgörüsüzlük. Türkile´ye hizmet değildir. 1982 Aslı Selçuk Sevgi ve özlemle

Anahtar Kelimeler: İlhan, Selçuk, politik, anılar
Yazarın Diğer Yazıları
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi