Köyden Gelen Aydına Veda
Sadulah Çağlar
Tarih: 31.8.2018 11:39:19
Sadullah ÇAĞLAR

İnsan gelişmesi bilimsel eğitimden beslenir. En önemlisi, kişinin yeni insan olmasında felsefe belirleyici olmuştur. Batı dünyasında kişinin uygar olmasının temelinde, çağdaş donatımla eğitim vardır.

Türkiye Cumhuriyeti yeniliğiyle başlayan ilerici atılımlar, özellikle Latince Harf Devrimiyle, yılların geriliğini, kısa denecek sürede aştı. Ülkede 1940´lı yıllarda açılan Köy Enstitüleri, asırların geriliğini kısa sürede yendi.
Ama, bilim dünyasını hedeflemenin, körleşmenin, üstüne yürümenin bedeli vardı. İnsanlığın gelişim tarihi boyunca kültür hep engellendi.
Geçenlerde Cumhuriyet Gazetesi üzücü bir haber verdi; ´10 Ağustos 2018 günü Köy Enstitüsü mezunu Mahmut Makal yaşama veda etti´. Peki çağın önünde yürüyen Sayın Makal´ın önemi neydi?
Kırsal kesimden gelip Köy Enstitüsünde öğretmen olarak mesleğe başlamıştı. 1949-50 arası yazdığı Bizim Köy romanı ülkede fırtınalar yaratmıştı. Neden?
Mahmut Makal yazdığı romanıyla ülkenin köylerinde yaşanan geri kalmışlığı teşhir etti. Hani ‘orda bir köy vardı uzakta gitmesek de orası bizim köy´ masalını Makal yazdığı eserle tabuların üzerine yürümüştü, yani gerçeği anlatmıştı.
Köy Enstitülerinin açılışı konusu Meclis´e geldiği zaman C.H.P. içerisindeki toprak sahipleri, yasaya red oyu kullandılar. Başta yoksul insanların desteğiyle on yıl Başbakanlık yapan Adnan Menderes, Atatürk döneminde Başbakanlık yapan Celal Bayar olmak üzere dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü´nün üzerine yürüdüler.
Örneğin Eskişehir Milletvekili Emin Sazak; ‘Paşam ne olursun bu Köy Enstitülerini getirip başımızı ağrıtma. Bölgemdeki tüm toprakları Hazineye bağışlarım´ der.

Aslında Köy Enstitüleri Harf Devriminin devamı olup, Cumhuriyetin yeni insana yönelimidir. Okulların çalışması kısa zamanda tüm ülkede ilgi uyandırmıştı. Köy insanının bütün yetenekleri ortaya çıkmıştı.
Bir gün Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel, Ankara Hasanoğlan Köy Enstitüsünü ziyaret eder. Okula yeni kayıt yapmış öğrencilerden Mahmut Makal´ı ayağa kaldırarak ona; ‘Çocuğum sen hangi köydensin´ diye sorduğunda, çocuk konuşamaz.
Köy Enstitüleri Genel Müdürü Tonguç; “Sayın Bakanım, bunlar konuşamaz, bu insanlar asırlardır susturulmuştur. Şimdi biz bu çoçukların dillerini çözüp, konuşmayı öğreteceğiz. İşimiz zor ama, başaracağız.”
Peki neden Cumhuriyet kırsalı geliştirmek istedi? Hedefteki tahlil şöyleydi, özellikle Bakan Yücel´in tezi; Türkiye toplumunun yüzde yetmişi köylerde yaşıyor ve bu geriliğin içinde iki milyon çocuk var. Bu hayat dolu çocukların içindeki dehayı ortaya çıkardığımız zaman köyleri canlandırıp, toprağı üretime açarız.
Elbette ufukta toprak reformu vardı. Ama bu zor hedefe nasıl ulaşılacaktı? Milli Şef İnönü 1945 yılında toprak reformunu Meclis´e getirdi. İnönü; ‘Toprak reformunu kabul etmeyen partili, benim partimden değildir´ demesine rağmen Meclis, toprak reformunun red etti. Başta yoksul köylünün oylarıyla on yıl iktidar olan Demokrat Parti´nin lider kadrosu, Bayar ve Menderes red oyu verdiler.
Mahmut Makal 1950 yılında çıkardığı Bizim Köy adlı romanınında yazmış; “Yaz tatilinde köye gittiğim günlerde, ailem uyurken ben geceleri gaz lambasıyla ders çalışırdım.
Sabaha karşı Şekspirin Sonelerinden şiirleri sesli olarak ezberlemeye çalışırdım. Babam sabaha karşı benim kendimle konuştuğumu dinliyor ve sonra köyün hocasına giderek ona; ‘Hoca Efendi, benim bir derdim var, evde sabah namazına kalktığımda, oğlum hiç uyumuyor, kendi kendine konuşuyor, ona şifa olacak bir muska yaparsan faydası olmaz mı´ der.
Hoca da; ‘Bak köylüm, seni severim, bütün namazlarını camide kılıyorsun, lakin sen bir yanlış yaptın, kim sana akıl verdiyse çocuğunu gidip gavur mektebine, adına Köy Enstitüleri denen okula yazdırdın. Senin oğluna artık dua, muska fayda etmez. Allah senin yardımcın olsun´ der.”
Batı Dünyası, 1789´da feodal düzeni tasfiye ederek, Sanayi Devrimi yaptı. Cumhuriyetin en önemli tezi insanı yeni çağın kültürüyle donatmaktı.
Mahmut Makal, Çardak köyünde öğretmendi. Kıştı, köy karlar altındaydı. Kitabın uyandırdığı gürültüden aylarca haberi olmamıştı. Yollar açılır açılmaz yazarın ilk ziyaretçileri polisler oldu.
Mahmut Makal 1946 yılında Köy Enstitüsünü bitirdi. 1947 yılında Aksaray, Nargöz köyünde öğretmenliğe başladı. 1953´te Gazi Eğitim´e girdi. 1965 yılında Türkiye İşçi Partisi´nden İstanbul milletvekili adayı oldu. 1965 ortasında Fransa´da Avrupa sosyoloji merkezinde çalışma yapmaya gitti. 1971-72 yıllarında Venedik Üniversitesi´nde Türk Dili ve edebiyatı okuttu. 1979 yılında Kültür Bakanı Ahmet Taner Kışlalı tarafından kültür danışmanlığına atandı.
Genel olarak köyden gelen bir dehanın doğumuna tanıklık ettik. Aslında üstün ırk diye bir olay yoktur. Sorun felsefedir, yani bilimdir. Köy Enstitülerini kim engelledi? Toprak reformuna red oyu verenler.
Sayın Mahmut Makal´ın uzun yürüyüşünü selamlıyoruz.

Anahtar Kelimeler: Köyden, Gelen, Aydına, Veda
Yazarın Diğer Yazıları
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi