LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI AKLIN ZAFERİYDİ
Sadullah Çağlar
Tarih: 26.7.2019 10:10:36
Sadullah ÇAĞLAR

Bilim insanları ‘En kötü bir barış, kazanılmış bir savaştan daha iyidir´ derler. Bu yıl Lozan barış antlaşmasının 96. yılı kutlanmaktadır. Lozan kazanımının en önemli yanı, ülkenin tam bağımsızlığını direnerek almasıdır. Lozan Konferansı, sıradan bir olay değildir; bir halkın kölelik zincirlerini yok etmesiydi, yani esirliğin reddiydi. Ama bugün, ülkenin toprakları sömürgeci Amerikan üsleriyle kuşatılmış. Bu üsler başta Türkiye olmak üzere tüm Ortadoğu ülkelerini tehdit etmektedir ve ekonomisi Dünya Bankası, İMF gibi dışa bağımlı bir Türkiye. Söyler misiniz neyin kutlamasını yapıyorsunuz, Lozan´dan geriye ne kaldı? Sadece adı. Geçmişte Kurtuluş Savaşı´nda binlerce gencecik insan, kutsal bağımsızlık için, Anadolu topraklarında, çığlık atarak kefensiz toprağa gömüldüler, ülkeyi işgalcilerden kurtarmak için. Lozan barışı, kanla yazılmış bir halk isyanının taçlanmasıdır. Savaş sonrası, tüm dünya ülkeleri, hasta denen bir halkın, ayağa kalkıp dirilişini, merakla izliyordu. Lozan´da bir hesaplaşma olacaktı. Türk barış heyeti başta Dışişleri Bakanı İsmet Paşa savaşın içinden geliyordu. Diplomasi yapısı yoktu ama, süreç içinde iki yıl, Batı´nın en gelişmiş diplomatları karşısında, inanılmaz bir politik tavır geliştirerek, Lozan Konferansı´nda belirleyici oldu. İngiliz İmparatorluğunun en gelişmiş siyaset bilimcisi, Dışişleri Bakanı Lord Kurzon, kürsüde çığlık atıyordu; “İsmet Paşa bütün istediklerimize hayır diyorsun, seninle nasıl anlaşacağız, söyler misin?´ Aslında Lozan´da Yunanistan yoktu. Üzerinde güneş batmayan İngiliz İmparatorluğu vardı. Venizelos sadece görüntü olarak vardı. Şimdi biz Lozan öncesine, İzmir´in kurtuluş günlerine dönelim. Harp tarihine görülmedik şekilde süvariler, Afyon´dan, İzmir´e sanki uçarak girmişler, beş saatte. Bütün İzmir halkı sevinç içinde, şehir bayraklarla donanmış, her tarafta coşku yaşanmakta. İzmir Karşıyaka´da Uşaklıgillerin köşkünde Mustafa Kemal, gelecekte eşi olacak batı eğitimli Latife hanımların misafiri. Köşk kalabalık, Mustafa Kemal üzerinde Kazak´ların giydiği krem rengi önü kapalı bir gömlek giymiş, beli kuşaklı. Düz sarı saçları muntazam taralı, tıpkı mitolojiden bir kahramanı andırıyordu. Zafer kazanmış bir adam, başı dik, mavi gözleri dalgın, ilerde yapacaklarını düşünüyordu. Yanında İstanbul´dan gelen gazeteciler vardı. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Falih Rıfkı Atay ve Halide Edip Adıvar, ayrıca paşalar, Kazım Karabekir, Ali Fuat Paşa, Fevzi Paşa. Bu arada ayakta duran bir gazeteci, duygusal sesle düşüncelere dalmış Mustafa Kemal´e seslenir; ‘Paşam, Paşam doğduğun şehir Selanik, gözleri yaşlı seni bekliyor. Muzaffer orduların kapıda emrini beklemektedir. Paşam tarihsel bir fırsat önündedir.´ Mustafa Kemal yanındaki kişileri heyecanlandıran gazeteciye gülerek; ‘Ben tüm Batı dünyasını karşıma alacak kadar aklımı kaçırmadım. Şimdi önümüzde barış vardır, ona yönelik adım atacağız, savaş bitmiştir.´ Mustafa Kemal, İzmir günlerinde huzursuzdu. Sabahlara kadar uyku gözüne girmiyordu. Yataktaki yastık terden ıslaktı. Gece yanına genç eşi Latife´yi alarak atlı tramvayla, şehri geziyordu. Ülkenin geleceğini ortaçağ yapısından çıkarıp, çağdaş dünya yapısını şekillendiren, laik cumhuriyet sistemini genç lider kafasına koymuştu, ama kimlerle yapacaktı? Beraber olduğu paşalar hala işbirlikçi padişaha bağlıydı. Örneğin İstanbul´a ordunun başında giren Rafet Paşa, saraya giderek bağlılığını bildirmişti. Ufukta yol ayrımı vardı. Paşalar hala saraya bağlıydı, özellikle halifeye. Mustafa Kemal geleceğe yönelik, merkezi iktidar çarkını elinde tutmak için, yanına ikna edebileceği arkadaşlarını alarak, Lozan Konferansı´na İsmet Paşayı göndermeyi düşünür. Lozan, yeni devletin yapısında belirleyici olacaktır. Bu arada işgali sona götürecek olan çalışmaların ön görüşmesi Mudanya´da başlar. Konferansa Fransız, Yunan, İngiliz temsilcileri katılır. Ankara Hükümeti adına İsmet Paşa, İtilaf Devletleri adına İstanbul İşgal Komutanı General Harrington katılır. Ünlü General açış konuşmasında, “Bizim pek çok gemilerimiz, toplarımız, teyyarelerimiz vardır. Bu sebeple İngiltere´yi kızdırmak akıllıca iş değildir” der. Şımarık işgalci generale İsmet Paşa; ‘Sayın general biz sizin teknik silahlarınızla dövüşerek buraya geldik. Görüşmeler tehdit anlamında olacaksa, konferansı terk ederiz. Biz zafer kazanmış Ankara Hükümetini temsil ediyoruz.´ Sonuçta Mudanya´da İsmet Paşa´nın tüm istemleri kabul edilir. General Harrington yanındakilere İsmet Paşa´yı göstererek; “Bu adama dikkat edin” der. Aslında Lozan´a gidecek adam Mudanya´da ortaya çıkmıştı. Lozan´a gidecek heyetin başında İsmet Paşa´nın olacağı netleşmişti. Halbuki İngilizce bilen diplomatik kişiler vardı. Örneğin, Hamidiye kahramanı deneyimli Rauf Orbay, mevcut Dışişleri Bakanı Kemal Tengirşek gibi. Mustafa Kemal, İsmet Paşa üzerinde kesin karar kılar. Lozan aslında bir sinir harbine dönecekti. Konferansa Avrupa´nın en seçkin deneyimli kişileri katılır. İngiltere´yi yani büyük patronu, Dışişleri Bakanı Lord Kurzon, İtalya´yı gelecekteki İtalyan Duçe´si Benito Mussolini, Yunanistan´ı ise Venizelos temsil eder. Lozan Konferansı çok çekişmeli geçer. Tüm Batı, Ankara hükümetine kızgındır. İsmet Paşa özellikle Osmanlıyı kuşatan kapitülasyonların kaldırılması konusunda ısrarcıdır. Sonuç; uzun süren tartışmalardan sonra anlaşma taslağı hazırlanır. Dışişleri Bakanı Lord Kurzon: “İsmet Paşa şimdi bizden istediklerini aldın. Yarın bize geleceksin para isteyeceksin. Memleketin harap, biz de verdiklerimizi geri alacağız.” İsmet Paşa; “Biz gelmeyeceğiz” der, der ama süreç içinde kim haklı çıkar, İngiliz mi, İsmet paşa mı? Evet, anlaşma taslağı imza aşamasına gelir. İsmet Paşa tereddütlü, çünkü meclise ittihatçılar hakim. Sarıkamış´ta 90 bin kişiyi kara gömenler. İsmet Paşa Ankara´ya, Mustafa Kemal´e başvurur. Karar adamı İsmet Paşa´ya; “Hiç tereddüt etme, anlaşmayı derhal imzala, arkanda ben varım, sorumlu benim” der ve anlaşma imzalanır. Evet Lozan anlaşması, telgrafla Başbakan´a bildirilir. Başbakan Rauf Orbay telgrafı alarak Çankaya Köşküne gelir. Mustafa Kemal, Başbakanı heyecanlı görür. Başbakan Rauf Bey; “Paşam Lozan´dan telgraf geldi. İsmet Paşa anlaşmayı imzalamış.” Mustafa Kemal telgrafı okur, heyecanlanır. Başbakan; “Paşam ben size istifamı getirdim” der. Paşa: Neden Rauf Bey? Rauf Bey: Paşam Lozan Anlaşması zaferin bedeli değildir.

Mustafa Kemal Paşa: Peki Rauf Bey, bu anlaşmayı ret ettiğimizde, sonuç ne olacak? Yeni savaşlar, biz bu yorgun halkı nereye kadar sürükleriz söyler misin?
Aynı Rauf Bey, ileri aşamada halifeliğin kaldırılmasına karşı katı muhalefet yaptı. Genelde Lozan Anlaşması, yeni dünyaya, yeni insan hakları evrensel beyannamesine yönelik bir yenilikti. Lozan aklın ve onun da ötesinde bilimin başarısıdır.
Not: Gazetemizin 27.07.2018 tarihinde yayınlanan bu yazıya günün önemi dolayısıyla, yazarımızın talebi doğrultusunda güncelleyerek yeniden yer verdik.

Anahtar Kelimeler: LOZAN, BARIŞ, ANTLAŞMASI, AKLIN, ZAFERİYDİ
Yazarın Diğer Yazıları
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi