Özelleştirmeler ve Dışa Bağımlılık
Halit Katkat
Tarih: 25.9.2018 11:46:52
Halit KATKAT

Önce zarar ediyor diye satışa çıkarılan kamuya ait kurumlar, daha sonra devrin Maliye Bakanı Unakıtan´ın deyişi ile “kår etse de etmese de satacağız”a dönüşerek bir bir satılmaya başlanmıştı. AKP iktidarının birinci yılında SEKA parça parça satıldı. SEKA´ya hammadde temin eden Orman Ürünleri Sanayi AŞ, SEKA´dan önce zaten özelleştirilmişti. Böylece kâğıtta uluslararası tekellere bağımlılığın yolu açılmış oldu. SEKA´nın tasfiyesi hammadde üretiminde büyük bir boşluk yarattı. TL´nin dolar karşısında aşırı değerli olduğu dönemde her şey yolunda gibiydi. Ancak TL´nin dolar karşısında yaşadığı hızlı değer kaybı bir anda hammadde fiyatlarına tavan yaptırdı. Türkiye´de kâğıt tüketiminin yaklaşık yarısı ithalat ile karşılanıyor. DİSK/Basın-İş Sendikasının verdiği bilgiye göre 2017 yılı Kasım ayında 45 kuruşa mal olan bir günlük gazetenin bugün maliyeti 80 kuruşa çıktı. Bazı gazeteler basımlarına ara verdi, gazete ve dergi fiyatları arttı. Gazete okurları gazete alırken artışı fark ederken, okumayanlar da tuvalet kâğıdının artışından kâğıt zammını fark ettiler.

Burada SEKA´nın önemini bir örnekle açıklamak gerekirse: Dr. Murat Özveri 29 Ağustos´ta Evrensel´deki köşesinde şöyle yazmıştı: 1994 krizinde dünya piyasalarında selüloz ve kağıt fiyatları 1000 doların üzerine çıkmış; SEKA 600 dolar civarında bir fiyatla iç piyasaya kâğıt vererek kriz karşısında takoz rolü üstlenmişti.

Fortune Dergisinin 500 listesine göre 2017 yılında en çok kår eden ilk 8 şirketin 5´i kamuya aitti. 1. Sıradaki TÜPRAŞ, 2. sıradaki ERDEMİR, 5. sıradaki TELEKOM ve 8. sıradaki Petrol Ofisi çoktan özelleştirildi. 3. sıradaki Türk Hava Yolları´nda özelleştirme ile kamunun payı yüzde 50´nin altına düşürüldü

Türkiye´nin en büyük ve en kârlı şirketi olan TÜPRAŞ´ın yüzde 51 hissesi 2005 yılında Koç-Shell ortaklığına 5.6 milyar TL´ye satılmıştı. Oysa borsaya bildirdiği verilere göre, TÜPRAŞ, 2006 yılından 2018 yılı Temmuz ayına kadar toplam 18.9 milyar TL kâr elde etti. Özelleştirmeyi takip eden yıllarda TÜPRAŞ´ın yüzde 51 hissesinin tamamına sahip olan Koç ailesi, kazandığı kaynağın büyük kısmını da özelleştirme ortaklığı gereği ham petrolünün yüzde 40´ını aldığı İngiltere merkezli petrol tekeli Shell´e aktardı.

Türkiye´nin ilk ve tek bütünleşmiş petrokimya şirketini olan PETKİM bugün Azerbaycan devlet petrol şirketi Socar tarafından işletiliyor.

Türkiye´nin en büyük limanı olan Mersin Limanı´nı Singapur devlet şirketi ile Avustralyalı bir şirket ortaklaşa işletiyor. Mersin Limanı kårlılıkta 64. sırada.

Türkiye´nin en kårlı 5. şirketi olan TELEKOM önce yerli bankalardan alınan kredilerle Suudi Oger Grubu´na devredilmiş sonra kredi borçlarını ödeyemediği için bankalar tarafından şirkete el konulmuş. Bu arada kazandıklarını şirket kendi ülkesine transfer etmiş.

2017 Yılı verilerine göre Türkiye´nin en kârlı ikinci şirketi Erdemir Demir Çelik AŞ (Erdemir, 2006 yılında Ordu Yardımlaşma Kurumu´na (OYAK) satılmış; o dönem Türk Metal Sendikasının Genel Başkanı olan Mustafa Özbek, “OYAK´tan daha milli şirket var mı? Arkasında TSK var” demişti. Oysa aynı OYAK´ın ilk işi Lüksemburg merkezli Arcelor şirketi ile ortaklığa soyunmak olmuş, ancak bu ortaklık Rekabet Kurulu´na takılmıştı. Erdemir özelleştirilmesi nedeniyle ağır bir mali yükün altına giren ve yabancı ortak arayışlarından vazgeçmek zorunda kalan OYAK, 2007 yılında OYAK Bankı, Hollanda kökenli uluslararası bankacılık zinciri ING Bank´a satmıştı.

TEKEL´in sigara bölümü İngiltere merkezli British American Tobacco´ya satıldı. TEKEL´in alkol bölümü ise el değiştire değiştire İngiltere merkezli Diageo şirketinin eline geçti. AKP iktidara geldiğinde tütün ihracatçısı olan Türkiye bu gün ithalatçı konumunda. Tütün üretici sayısı 400 binlerden 50 binlere, tütün üretimi 160 bin tondan 60 bin tona düşerken; ithal tütünün iç pazardaki payı yüzde 90´lara yaklaştı. Tütün pazarı uluslararası tekellerin eline geçti.

2018 yılında ABD merkezli şeker devi Cargill, henüz özelleştirilmemiş şeker fabrikalarının en kısa sürede özelleştirilmesini talep etti. Cargill´in talepleri adeta emir telakki eden iktidar, kısa sürede şeker fabrikalarının özelleştirilmesine hız verdi. Şeker piyasası böylece bu Amerikan tekelinin eline geçti.

Et Balık Kurumunun özelleştirilmesi ise bu gün et piyasasında dışa bağımlılık ve sağlıksız etlerin piyasaya girmesini ve bu günkü karmaşayı yarattı.

Yazarın Diğer Yazıları
Bireysel ve toplumsal irade (03 Aralık 2019 - Salı)
Emekli maaşlarının ekonomiye etkisi (19 Kasım 2019 - Salı)
Çağımızın çelişkileri (29 Ekim 2019 - Salı)
Birlik üzerine (15 Ekim 2019 - Salı)
Krizin sermaye ve emekçi tarafı (08 Ekim 2019 - Salı)
Kapitalist üretim ve doğal afetler (17 Eylül 2019 - Salı)
Kayyum ve demokrasi (10 Eylül 2019 - Salı)
Halk meclisleri söylemleri ve kent konseyi (04 Eylül 2019 - Çarşamba)
Memurlarla Hükumet masada anlaşamadı (27 Ağustos 2019 - Salı)
Metalde TİS görüşmeleri ve bir örnek (06 Ağustos 2019 - Salı)
Öğrenme, itaat ve özgürlük (09 Temmuz 2019 - Salı)
Politika, ittifaklar ve iktidar (02 Temmuz 2019 - Salı)
İstanbul seçimi ve halk iradesi (25 Haziran 2019 - Salı)
Demokrasi dedikleri... (28 Mayıs 2019 - Salı)
Cığızlığın çözümü ne (14 Mayıs 2019 - Salı)
İşsizlik rakamlarının söylediği (16 Nisan 2019 - Salı)
Sandık birlik sorununu çözemedi (09 Nisan 2019 - Salı)
Kent yönetimi, projeler ve demokrasi (19 Mart 2019 - Salı)
İki siyasetin etkisindeki seçmen (12 Mart 2019 - Salı)
Tanzim satış gereklidir ama nasıl? (05 Mart 2019 - Salı)
Ekonomik kriz ve etkileri (26 Şubat 2019 - Salı)
Değişim Umudu ve Seçimler (19 Şubat 2019 - Salı)
Yerel yönetimler ve çöken binalar (12 Şubat 2019 - Salı)
Yerel seçimler ve kent konseyi (06 Şubat 2019 - Çarşamba)
Fiyatları piyasa belirler (29 Ocak 2019 - Salı)
Asgari ücret ve sendikalaşma (22 Ocak 2019 - Salı)
Korku ve birlik ihtiyacı (08 Ocak 2019 - Salı)
Yeni yıla aktarılanlar (02 Ocak 2019 - Çarşamba)
Birlik ihtiyacı ve yerel seçimler (26 Aralık 2018 - Çarşamba)
Ücretler asgari, kårlar azami (18 Aralık 2018 - Salı)
Sesiz kalabalıkların değişimi (11 Aralık 2018 - Salı)
Enflasyon artışı ve maaş zamları (04 Aralık 2018 - Salı)
Sel felaketi ve yerel yönetimler (20 Kasım 2018 - Salı)
Yerel yönetim seçimleri ve talepler (06 Kasım 2018 - Salı)
Asgari ücret ve maaş zamları (30 Ekim 2018 - Salı)
Yerel Seçimler ve Halk İradesi (02 Ekim 2018 - Salı)
Faturayı kim ödesin? (18 Eylül 2018 - Salı)
Önümüzdeki Dönemde Ekonominin Durumu (11 Eylül 2018 - Salı)
Ekmek zammı ve düşündürdükleri (07 Ağustos 2018 - Salı)
Yanan Ormandan Daha Fazlası (31 Temmuz 2018 - Salı)
Angus kokusu aslında sistemin kokusudur (17 Temmuz 2018 - Salı)
Başka bir seçenek mümkün (10 Temmuz 2018 - Salı)
Çok bilinmeyenli bir seçim (26 Haziran 2018 - Salı)
‘OHAL Faturası´nı kim ödeyecek (19 Haziran 2018 - Salı)
AKP´nin taktikleri artık işe yaramıyor (12 Haziran 2018 - Salı)
Umutsuzluktan umut çıkarma seçimi (29 Mayıs 2018 - Salı)
Neyi vaat ettiler; neyi verdiler (22 Mayıs 2018 - Salı)
Burjuva politikasının iki yüzü (15 Mayıs 2018 - Salı)
CHP ve Büyükbabanın Hindileri (08 Mayıs 2018 - Salı)
Bu gün 1 Mayıs (01 Mayıs 2018 - Salı)
Şeker fabrikaları sadece şeker üretmez (12 Mart 2018 - Pazartesi)
Onaltı yılda ülke nereden nereye (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Metal sözleşmesinde kazançlı çıkan taraf (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Savaş işçi ve emekçilere ne getirecek? (22 Ocak 2018 - Pazartesi)
İşçilere Düşen Pay Azalıyor (18 Aralık 2017 - Pazartesi)
İyi Parti neye iyi gelecek? (31 Ekim 2017 - Salı)
Alternatif eğitim mümkün (03 Ekim 2017 - Salı)
Eğitim Sistemi neden yama tutmuyor? (26 Eylül 2017 - Salı)
Demokratik ve laik eğitim (19 Eylül 2017 - Salı)
TİS görüşmeleri ve işçi iradesi (08 Ağustos 2017 - Salı)
Yaşanacak bir cevre, kentlerimiz ve biz (25 Temmuz 2017 - Salı)
Adaleti her yerde aramaya devam (11 Temmuz 2017 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi