ŞARLO´NUN AMERİKAN RÜYASI
Sadullah ÇAĞLAR
Tarih: 8.9.2021 19:58:32
Sadullah ÇAĞLAR

 

Beyaz perdenin unutulmaz sanatçıları arasında yaratıcı aktörler vardı. Aradan yıllar geçse de sanat değeri olağanüstü olan kişiler unutulmadı. Neden? Çünkü seyirci onlarla beraber yaşardı. Çağın ölümsüz yıldızları sinemanın karanlık salonundaki seyircileri duygulandırır bazen gözlerini yaşartırdı.

Bir bakarsınız filmin bir sahnesinde kahkahalarla gülersiniz. Ama günümüz sinemasında artık rolünü yaşayan ve bunu seyirciye yaşatan oyuncuya rastlamak çok zor. Örneğin geçmiş yıllarda hala hatırlanan Charles Chaplin beyaz perdede sokaktaki sıradan insanları öne çıkaran acıyı komediye dönüştüren, çalışan yoksul insanı anlatan bir sanatçıdır.

Chaplin´in en önemli çıkışı Hollywood´un üzerindeki kırmızı şalı kaldırıp Amerikan rüyasının bittiğini gösterir. İlk yaptığı sessiz filmlerden göçmenleri konu alan filmde, ABD´ye büyük umutlarla göç eden fakir göçmenleri getiren gemi New York limanına yaklaşırken hürriyet meşalesini elinde tutan barış kızını seyreden göçmenler özgürlük anıtına bakarlar.

ABD gerçekten hürriyet ülkesi mi idi, bu tartışmalı bir konudur. Göçmen bürosuna getirilen zavallı göçmenler, renkleri sararmış, satılık köyleler köleler, polis gözetiminde sıkı bir sağlık kontrolünden geçirilirdi.

Yüzlerinde yoksulluğun görüntüsü akan insanlar ABD´nin katı yüzü ile gümrük kontrolünde karşılaşır. Chaplin, göçmen filminde ABD´nin katı sistemini yargılar.

Charlie Chaplin 1930 yılında Modern Zamanlar filminde sanayileşme dönemi insanının bir robota dönüşeceği mesajını verir. Yani sevmeyen, duymayan ve duygusallıktan uzak bir insan.

Acaba bu yeni insan tipini önceden gören deha sanatçının bunu 1930´lu yıllarda filme yansıtması büyük bir başarı değil mi?

1980´li yıllarda ABD tarafından gündeme alınan Yeni Dünya Düzeni´nin ne anlama geldiğini sanatçı Modern Zamanlar, filminde 50 yıl önce göstermişti.

Yazar Philippe Sauport Chaplin´i şöyle tarif eder;´´Hem hırsız, hem namuslu, ayrıca korkak ve cesur hem de şeytani işler çevirir. Hem saftır, kurnaz, hüzünlü ve neşelidir´´. Kısacası Chaplin çok renkli karakteri ile beyaz perdede kimsesiz yoksul halkın sözcüsü oldu. Göçmen filminde eşyaları çalınan yoksul kadına yardım etmek için her türlü tehlikeyi göze alır.

Kumarda kazandığı parayı bu fakir kadına verir. O daima insanları mutlu etmeye çalışır. Şehir Işıkları filminde ise intihar etmek isteyen zengin bir kişinin tesadüfen hayatını kurtarır. Tanımadığı zengin kişi ona minnet duyarak hayatımı kurtardın der.

Chaplin bu dostluğa çok güvenir ama bir gün dostunun onu çoktan unuttuğunu anlar. Parasız kaldığı bir gün hayatını kurtardığı adamın köşküne gider. Hizmetçi ise patron evde yok dese de kapının önünde lüks araba patronu beklemektedir.

Oradan umutsuz bir şekilde ayrılır, tesadüfen şehrin kaldırımda yürürken gözleri kör çiçek satan bir kıza rastlar. Umutsuzluk bir anda umuda döner ve yaşamı değişir. İlk defa kalbi heyecanla çarpar ve; ´´Aşk denen duygu acaba bu mu?´´ der.

Çıkarsız sevgi umutsuzluğu bir anda yok eder. Chaplin aşkı yeni tanımıştı. Şehir Işıkları filmi onun son çevirdiği sessiz film olur.

Chaplin zenginleştiğinde, bir arkadaşı Chaplin´e´´Neden üzgün görünüyorsun bugün?´´ diye sorar.´´Ben beyaz perdede hep çaresiz adam rolünü oynadım. Şimdi ise zengin olmanın sıkıntısını yaşıyorum. Bir yerde çok sevdiğim yazar Jack London´un kendini anlattığı Martin Eden romanında yaşadığı çelişki dolu son yıllarını yaşıyorum. Jack London´un kendi yaşamını anlattığı kitapta Martin Eden yoksul yaşamdan burjuva hayata geçişi anlatır:

“Ben zengin Cenevre´de o göl manzaralı ortamda yaşadığım malikanemde, Londra´da annemle beraber yaşadığım yoksullar evindeki günlerimi arıyorum.

Çok sonraları Amerika´ya göçtüğümüz dönem şöhreti yakaladığım yıllarda annemi Hollywood´a getirdim. Ama o mutlu değildi, bana bir gün; “Chaplin beni Lonra´daki fakir evime götür´´ diye ağladı ve son günlerinde hep Londra´daki yoksul ama mutlu olduğumuz günleri özlüyordu.

Chaplin, zenginliği yakalamasına rağmen yoksullardan yana olmaya devam etti, Jack London en sevdiği yazardı. Yakın dostum dediği ve sosyal içerikli romanlar yazan Upton Sinclair ve onun Altın Zincir kitabı, başucu kitabıydı.

Mahatma Ghandi, Hindistan´ın bağımsızlık mücadelesi günlerinde İngiltere´ye gelir. Chaplin onu Londra´da özel olarak ziyaret eder ve şöyle der;

‘´Bay Ghandi, ulusal mücadelenizi destekliyorum. Haklısınız zira özgürlük doğal hakkınız. ‘´

Chaplin siyasal olarak bir sinema dehası idi. Diktatör filmini yaptığı zaman henüz 2.Dünya Savaşı başlamamıştı. Ama dünya savaşının başlayacağını yaptığı bu filmde haber verir.

Chaplin uzun yıllar ABD´de yaşadığı halde, ABD vatandaşı olmayıp İngiliz vatandaşı olmaya devam etti. Bununla ilgili olarak, “Ben bir İngiliz yahudisiyim, onun da ötesinde dünya vatandaşıyım. Bütün hayatım boyunca barışı hedefledim.´´ der.

Diktatör filminin son sahnesinde yaptığı konuşmada, “Üzgünüm ama ben bir imparator olmak istemiyorum. Bu benim işim değil. Ne kimseyi idare etmek, nede ülkeleri fethetmek gibi bir niyetim yok. Elimden gelse herkese, yardım etmek isterdim. Bu dünya hepimize yeter.

Silahlanmaya para harcamak yerine Afrika´da açlık çeken insanlara gıda yardımı yapalım.´´

Chaplin sanatını insana yönelik hizmet yoluna adamıştır. Bu durum ise ABD´nin muhafazakar çevrelerinde tepkiye neden olur. Onu düşünceleri nedeni ile yargılamak istedikleri zaman ABD´yi terk etti.

Londra´ya gitmek için bindiği gemide ‘´Benim için Amerikan rüyası bitmiştir´´ der. Hollywood sineması artık soğuk savaşın sadık bir taraftarıdır.

Chaplin üzerinde ki bol elbiseleri ve ayağındaki eski potini ile bizlere güzel bir insan tablosu çizdi. Onu o yoksul kıyafeti ile selamlıyorum.

Anahtar Kelimeler: ŞARLO, AMERİKAN, RÜYASI
Yazarın Diğer Yazıları
BATI DÜNYASINDA İKİ TÜRK AYDINI (19 Ocak 2022 - Çarşamba)
SİNEMA TARİHİNDE TARTIŞMALI FİLMLER (12 Ocak 2022 - Çarşamba)
AYDINLANMA EĞİTİMDEN KAYNAKLANIR (23 Aralık 2021 - Perşembe)
İNSAN HAKLARI YAŞAMA HAKKIDIR (16 Aralık 2021 - Perşembe)
BEYAZ PERDE´NİN EĞİTİME KATKISI (08 Aralık 2021 - Çarşamba)
ADANA HİLTON´DA BİR PANEL (01 Aralık 2021 - Çarşamba)
Politik yaşamda genel kültür (18 Kasım 2021 - Perşembe)
Politik Yaşamda Bilim (03 Kasım 2021 - Çarşamba)
YAPRAK DÖKÜMÜ MEVSİMİ GELDİ (27 Ekim 2021 - Çarşamba)
BENDEN SELAM OLSUN ANADOLUYA (21 Ekim 2021 - Perşembe)
Tarihle Söyleyişler (13 Ekim 2021 - Çarşamba)
DÜNYA EDEBİYATINDA TOLSTOY VE DOSTOYEVSKİ (29 Eylül 2021 - Çarşamba)
Felsefe Kültürün Neresinde? (23 Eylül 2021 - Perşembe)
Evrensel sanatçı yaşama veda etti (15 Eylül 2021 - Çarşamba)
1 Eylül Zaferi İnsanlığın Kazanımıdır (01 Eylül 2021 - Çarşamba)
Kara gün (25 Ağustos 2021 - Çarşamba)
ATOM BOMBASI VE SOĞUK SAVAŞ (18 Ağustos 2021 - Çarşamba)
Sevgi yaşama güç katar (11 Ağustos 2021 - Çarşamba)
CUMHURİYET LOZAN´DA KAZANILDI (28 Temmuz 2021 - Çarşamba)
SİNEMANIN UNUTULMAZ FİLMLERİ (14 Temmuz 2021 - Çarşamba)
Tarih Boyunca Unutulmaz Aşk Mektupları (30 Haziran 2021 - Çarşamba)
1940 Türkiye´de 40 Bilim Adamı (16 Haziran 2021 - Çarşamba)
KLASİK TÜRK MÜZİĞİNİN GELİŞİMİ (09 Haziran 2021 - Çarşamba)
Akdeniz´de Bir Kraliçe (02 Haziran 2021 - Çarşamba)
İTALYAN SİNEMASININ KLASİK FİLMLERİ (26 Mayıs 2021 - Çarşamba)
DOKTOR FEYRUZ KARAALİ´Yİ KAYBETTİK (19 Mayıs 2021 - Çarşamba)
OKUNMAYAN YAZARLARA NOBEL ÖDÜLÜ (12 Mayıs 2021 - Çarşamba)
KENNEDY VE 1962 KÜBA KRİZİ (06 Mayıs 2021 - Perşembe)
KÖY ENSTİTÜLERİ AYDINLANMA DÖNEMİYDİ (29 Nisan 2021 - Perşembe)
EDEBİYAT TARİHİNDE UNUTULMAZ AŞKLAR (14 Nisan 2021 - Çarşamba)
KENTLER BÜYÜK KÖYLERE DÖNÜŞTÜ (31 Mart 2021 - Çarşamba)
KÜTÜPHANE YENİ BİR DÜNYADIR (24 Mart 2021 - Çarşamba)
TARİHİ OLAYLAR SARIKAMIŞ VE HİROŞİMA (17 Mart 2021 - Çarşamba)
VE SİNEMA (10 Mart 2021 - Çarşamba)
SANAT ÜZERİNE (24 Şubat 2021 - Çarşamba)
SEVMEK YAŞAM DEMEKTİR (17 Şubat 2021 - Çarşamba)
MUAMMER AKSOY ANAYASA UZMANIYDI (10 Şubat 2021 - Çarşamba)
TARİHLE KUŞANMIŞ ANTİK KENT KUDÜS (03 Şubat 2021 - Çarşamba)
TİMUR SELÇUK YAŞAMA VEDA ETTİ (27 Ocak 2021 - Çarşamba)
KALBİMİ VATANIMA GÖMÜN (20 Ocak 2021 - Çarşamba)
ÇAĞIN TEKNOLOJİK YAPISI (13 Ocak 2021 - Çarşamba)
BEYAZ PERDE DÜNYA İNSANIYLA BULUŞMADIR (23 Aralık 2020 - Çarşamba)
KIRILAN PLAKLARIN HİKAYESİ (16 Aralık 2020 - Çarşamba)
Keşifler dünyasına tarihsel bakış (09 Aralık 2020 - Çarşamba)
Masal şehri; İstanbul (25 Kasım 2020 - Çarşamba)
KÜLTÜR VE SANATIN İNSANA YANSIMASI (12 Kasım 2020 - Perşembe)
YÜZYILIN EN PAHALI KİTABI (04 Kasım 2020 - Çarşamba)
FUZULİ´DEN ŞEKSPİR´E MESAJ (28 Ekim 2020 - Çarşamba)
ONLARI UNUTMAK MÜMKÜN MÜ? (22 Ekim 2020 - Perşembe)
EBEDİ AŞK (14 Ekim 2020 - Çarşamba)
Kırsalı Batı´yla taşıyan aydın (07 Ekim 2020 - Çarşamba)
Evrensel Mısır sineması (11 Eylül 2020 - Cuma)
POLİTİK YAŞAMDA YOL AYRIMI (04 Eylül 2020 - Cuma)
MAHATMA GANDİ VE CHARLİE CAHPLİN (28 Ağustos 2020 - Cuma)
CHP´NİN 37.KURULTAY MESAJI (21 Ağustos 2020 - Cuma)
Hiroşima´nın 75.yılı anısına (14 Ağustos 2020 - Cuma)
SANAT DÜNYASINA BİR BAKIŞ (07 Ağustos 2020 - Cuma)
KURTULUŞ LOZAN´DA BELGELENDİ (24 Temmuz 2020 - Cuma)
Sinema tarihinin muhteşem kadını (16 Temmuz 2020 - Perşembe)
SİNEMA TARİHİNE BİR BAKIŞ (03 Nisan 2020 - Cuma)
ANTAKYA TARİHLE KUŞANMIŞ KENT (27 Mart 2020 - Cuma)
SPARTAKÜS YAŞAMA VEDA ETTİ (28 Şubat 2020 - Cuma)
TRENLERİN SESİ DUYULMAZ OLDU (07 Şubat 2020 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (24 Ocak 2020 - Cuma)
DERTLİ PINAR (06 Aralık 2019 - Cuma)
Şampanya İçilerek Kutlanan Ölüm (29 Kasım 2019 - Cuma)
Umutsuz adamdan uzak durun (22 Kasım 2019 - Cuma)
BAĞ BOZUMU (15 Kasım 2019 - Cuma)
TARİHSEL UNUTULMAZ MEKTUPLAR (01 Kasım 2019 - Cuma)
BABALAR VE OĞULLARI (20 Eylül 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDEN SEÇMELER (13 Eylül 2019 - Cuma)
TROYA DAĞLARI UYGARLIĞIN BEŞİĞİDİR (30 Ağustos 2019 - Cuma)
İlhan Selçuk´tan politik anılar (12 Temmuz 2019 - Cuma)
Romalı Brutus´ün yanılgısı (05 Temmuz 2019 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (06 Haziran 2019 - Perşembe)
BİR DOSTUN ARKASINDAN (31 Mayıs 2019 - Cuma)
İskenderun ve Kitaplı Yıllar (24 Mayıs 2019 - Cuma)
MISIRLI ESMA HAN´IN UMUTSUZ AŞKI (17 Mayıs 2019 - Cuma)
Don Kişot´lar öncüdür (10 Mayıs 2019 - Cuma)
KEŞİFLER DÜNYASI (05 Nisan 2019 - Cuma)
BEYAZ PERDEDE BİR EFSANE (15 Mart 2019 - Cuma)
Ahım gibi ah var mı acep (01 Mart 2019 - Cuma)
Modası Geçmeyen Bir Yolculuk (22 Şubat 2019 - Cuma)
14 ŞUBAT´IN ANLAMI (15 Şubat 2019 - Cuma)
LATİN AMERİKA VE YAKIN TARİHİ (08 Şubat 2019 - Cuma)
BUĞDAY İHRAÇ EDEN ÜLKEYDİK (25 Ocak 2019 - Cuma)
UNUTULAN DOSTLUKLAR VE EDEBİYAT (18 Ocak 2019 - Cuma)
SÖZ UÇAR YAZI KALIR (11 Ocak 2019 - Cuma)
TARİHTEN BİR YAPRAK 1960´LI YILLAR (28 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAR KEMAL VE NOBEL ÖDÜLÜ (21 Aralık 2018 - Cuma)
Elveda Hindistan (14 Aralık 2018 - Cuma)
YAŞAM VE DOĞA KÜLTÜRÜ (09 Kasım 2018 - Cuma)
Dünya Edebiyatı ve Savaşlar (19 Ekim 2018 - Cuma)
ENGELS´İN EVİ (28 Eylül 2018 - Cuma)
Kağıt Fabrikası Olmayan Ülke (14 Eylül 2018 - Cuma)
Köyden Gelen Aydına Veda (31 Ağustos 2018 - Cuma)
BİR USTANIN ANILARI (17 Ağustos 2018 - Cuma)
Çöl Tilkisi´nin Son Günü (03 Ağustos 2018 - Cuma)
TARİHİ ROMA´DA BİR GEZİNTİ (13 Temmuz 2018 - Cuma)
BAŞARI UMUTTAN BESLENİR (06 Temmuz 2018 - Cuma)
BEYAZ PERDENİN UNUTULMAZLARI (29 Haziran 2018 - Cuma)
SANATLA KUŞANMIŞ LİDERLER (22 Haziran 2018 - Cuma)
"İşte Paşam İstanbul" (01 Haziran 2018 - Cuma)
ÖLÜMSÜZLERİN UNUTULMAYAN AŞKLARI (25 Mayıs 2018 - Cuma)
ARKADAŞ (18 Mayıs 2018 - Cuma)
KİTAPSIZ BİLENLER (11 Mayıs 2018 - Cuma)
ARTİST KARTPOSTALLARI (27 Nisan 2018 - Cuma)
TÜRK BASININDA HÜRRİYET GAZETESİ (13 Nisan 2018 - Cuma)
Edebiyat Ustası Victor Hugo (15 Mart 2018 - Perşembe)
Burjuva Kökenden Gelen Bir Aydın (01 Mart 2018 - Perşembe)
14 Şubat: Tarihsel Bir Gün (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Politika Uzlaşma Sanatıdır (08 Şubat 2018 - Perşembe)
Dünya Sinemasında Unutulmazlar (25 Ocak 2018 - Perşembe)
EDEBİYAT VE SANATIN NERESİNDEYİZ (11 Ocak 2018 - Perşembe)
Sevmek Yaşamak Demektir (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Unutulmaz Radyo Günleri (28 Aralık 2017 - Perşembe)
Gözlerden Kalplere Sesler (15 Aralık 2017 - Cuma)
EDEBİYAT TARİHİ AYDINLANMAKTIR (08 Aralık 2017 - Cuma)
SAVAŞLARDAN ÇIKARI OLANLAR (10 Kasım 2017 - Cuma)
Elveda Hindistan (27 Ekim 2017 - Cuma)
Elia Kazan ve Livaneli Dostluğu (20 Ekim 2017 - Cuma)
Halep Gezi Anıları (13 Ekim 2017 - Cuma)
Teknoloji ve bilimin zaferi (06 Ekim 2017 - Cuma)
O bir zamanlar kraliçeydi (22 Eylül 2017 - Cuma)
Türk Sinemasında Kayıplar (25 Ağustos 2017 - Cuma)
İdeal Öğretmen (18 Ağustos 2017 - Cuma)
Bir Zamanlar Antakya (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Benden resim aşıranlara zıkkım ola (28 Temmuz 2017 - Cuma)
TARiHLE SÖYLEŞİLER (14 Temmuz 2017 - Cuma)
Treni Yürüten Önder (07 Temmuz 2017 - Cuma)
İhanete giden yol (30 Haziran 2017 - Cuma)
CHP Kendini Ortaya Koydu (23 Haziran 2017 - Cuma)
Senede Bir Gün (16 Haziran 2017 - Cuma)
Batı Dünyasında Son Gelişmeler (09 Haziran 2017 - Cuma)
Sevgisiz hayat bitkiseldir (02 Haziran 2017 - Cuma)
Kore´ye gidenler geri gelmedi (26 Mayıs 2017 - Cuma)
Beyazperdenin Unutulmazları (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi